Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

if lồng nhau trong Python (nested if), điều kiện kết hợp

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 3/9 · Chương 4

Câu lệnh điều kiện

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

If lồng nhau trong Python là cách đặt một câu lệnh if vào trong thân của một câu lệnh if khác, để câu hỏi thứ hai chỉ được hỏi khi câu hỏi thứ nhất đã đúng. Bạn gặp nó mỗi khi một quy tắc có nhiều tầng, như mã giảm giá phải đúng rồi đơn hàng mới được xét có đủ tiền hay không.

Cần biết trước: toán tử logic, elif và tìm trong chuỗi với in.

Đặt if trong thân if

Cửa hàng chỉ giảm giá cho đơn từ 200.000 đ có mã MA-MAU-01. Phép so sánh mã dùng == của bài toán tử so sánh. Khách cần biết mình trượt ở đâu: sai mã, hay mã đúng mà đơn chưa đủ tiền. Ba tình huống có ba thông báo khác nhau, nên câu hỏi về tiền nằm trong nhánh "mã đúng":

python
ma_nhap = "MA-MAU-01"
tong_don = 180000
if ma_nhap == "MA-MAU-01":
    if tong_don >= 200000:
        print("Đơn được giảm giá")
    else:
        print("Mã đúng, nhưng đơn chưa đủ 200.000 đ")
else:
    print("Mã giảm giá không đúng")

KẾT QUẢ

Mã đúng, nhưng đơn chưa đủ 200.000 đ

Câu lệnh if bên trong là một phần của thân if ngoài, nên dòng if tong_don thụt bốn dấu cách và thân của nó thụt tám, theo quy tắc khối lệnh và thụt lề. Mỗi else thuộc về câu lệnh if đứng thẳng cột với nó: else thụt bốn dấu cách đi với if tong_don, else sát lề đi với if ma_nhap. Cấu trúc này giống phòng chờ hai lớp cửa: qua cửa ngoài rồi mới tới cửa trong.

Đổi 180000 thành 200000 rồi chạy lại: chương trình in Đơn được giảm giá.

Gộp hai if lồng bằng and

Rạp phim bán giá học sinh 45.000 đ cho người dưới 18 tuổi có thẻ học sinh, còn lại 90.000 đ. Viết bằng if lồng thì giá 90.000 đ phải gán hai lần, ở else trong và else ngoài, vì cả hai lối trượt đều cho cùng kết quả. Khi chỉ có hai kết quả, bạn gộp hai câu hỏi thành một điều kiện bằng and:

python
tuoi = 16
co_the_hoc_sinh = True
if tuoi < 18 and co_the_hoc_sinh:
    gia_ve = 45000
else:
    gia_ve = 90000
print(f"Tuổi {tuoi}: vé {gia_ve:,} đ")

KẾT QUẢ

Tuổi 16: vé 45,000 đ

Vế co_the_hoc_sinh là một biến kiểu bool, tự nó đã là điều kiện. and đúng khi cả hai vế đúng, giống hệt việc phải qua cả cửa ngoài lẫn cửa trong. Bản gộp phẳng hơn một mức thụt lề và không lặp dòng gán. Đổi co_the_hoc_sinh = True thành co_the_hoc_sinh = False rồi chạy lại: chương trình in vé 90,000 đ.

Quy tắc chọn: các tổ hợp điều kiện có kết quả khác nhau, như ví dụ mã giảm giá, thì lồng; chỉ có "được" và "không được" thì gộp bằng and.

Gộp hai trường hợp cùng kết quả bằng or

Cửa hàng miễn phí giao hàng cho đơn từ 300.000 đ, và cho mọi đơn của khách VIP. Hai lý do khác nhau dẫn tới cùng một kết quả, nên or ghép chúng thành một điều kiện:

python
tong_don = 250000
hang_the = "VIP"
if tong_don >= 300000 or hang_the == "VIP":
    phi_giao = 0
else:
    phi_giao = 30000
print(f"Phí giao hàng: {phi_giao:,} đ")

KẾT QUẢ

Phí giao hàng: 0 đ

Không có or, bạn phải viết if tong_don >= 300000: rồi một elif hang_the == "VIP": gán đúng cùng giá trị 0. Mỗi vế của or là một phép so sánh trọn vẹn, có tên biến ở cả hai bên.

Đổi lời văn thành điều kiện

Quy tắc thật thường viết bằng lời, và chữ trong câu quyết định toán tử: "và" thành and, "hoặc" thành or, "không phải" thành != hay not. Mốc giữ nguyên cách đọc của bài câu lệnh if else: "từ" gồm mốc, "dưới" không gồm. Quy tắc "giao trong ngày cho địa chỉ ở quận 10, khi đơn từ 100.000 đ hoặc khách VIP" có cả "và" lẫn "hoặc":

python
dia_chi = "đường 3/2, quận 10"
tong_don = 120000
hang_the = "Bạc"
giao_noi_quan = "quận 10" in dia_chi
if giao_noi_quan and (tong_don >= 100000 or hang_the == "VIP"):
    print("Giao trong ngày")
else:
    print("Giao trong 3 ngày")

KẾT QUẢ

Giao trong ngày

Phần sau chữ "khi" là một cụm, nên nó nằm trong ngoặc tròn để or chạy trước and. Đặt một điều kiện con vào biến có tên như giao_noi_quan giúp dòng if đọc gần như lời văn.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ mã giảm giá, với ma_nhap = "ma-mau-01" và tong_don = 250000, chương trình in gì?

    • Đơn được giảm giá
    • Mã đúng, nhưng đơn chưa đủ 200.000 đ
    • Mã giảm giá không đúng
  2. Những điều kiện nào cho cùng kết quả với if tuoi < 18: lồng if co_the_hoc_sinh: khi chỉ có hai giá vé?

    • tuoi < 18 and co_the_hoc_sinh
    • tuoi < 18 or co_the_hoc_sinh
    • co_the_hoc_sinh and tuoi < 18
    • tuoi <= 18 and co_the_hoc_sinh
  3. Trong khung bẫy mã giảm giá, else đứng sát lề trái thuộc về câu lệnh nào?

    • if tong_don >= 200000:
    • if ma_nhap == "MA-MAU-01":
    • Không thuộc câu nào, Python báo lỗi
  4. Lời văn "tính phí với khách không phải VIP và không phải Bạc" viết thành điều kiện nào?

    • hang_the != "VIP" or hang_the != "Bạc"
    • hang_the != "VIP" and hang_the != "Bạc"
    • hang_the != "VIP" or "Bạc"
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Tính giá vé học sinh cho ba khách

Rạp phim bán giá học sinh 45.000 đ cho người dưới 18 tuổi có thẻ học sinh, còn lại 90.000 đ. Viết mỗi khách bằng một câu lệnh if else có điều kiện gộp bằng and, không lồng if, để tính:

  • gia_tam: giá vé của khách tuoi_tam, thẻ học sinh the_tam;

  • gia_huy: giá vé của khách tuoi_huy, thẻ học sinh the_huy;

  • gia_ha: giá vé của khách tuoi_ha, thẻ học sinh the_ha.

python
tuoi_tam = 17
the_tam = True
tuoi_huy = 15
the_huy = False
tuoi_ha = 18
the_ha = True
gia_tam = 0
gia_huy = 0
gia_ha = 0
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • if lồng nhau đặt một câu lệnh if trong thân if khác, thụt thêm một mức; câu hỏi trong chỉ được hỏi khi câu hỏi ngoài đúng.

  • Mỗi else thuộc về if đứng thẳng cột với nó; thụt sai mức thì Python không báo lỗi mà rẽ sai nhánh.

  • Lồng khi mỗi tổ hợp có kết quả riêng; chỉ "được" hay "không được" thì gộp hai câu hỏi bằng and.

  • Hai lý do khác nhau cho cùng kết quả thì ghép bằng or, mỗi vế là một phép so sánh trọn vẹn.

  • Đọc lời văn: "và" là and, "hoặc" là or, cụm sau "khi" đặt trong ngoặc; "không phải A và không phải B" vẫn dùng and.

Câu hỏi thường gặp

If lồng nhau nên lồng tối đa mấy tầng?

Python không giới hạn số tầng, nhưng từ ba tầng trở lên code khó đọc và dễ đặt else sai cột. Khi thấy code lồng sâu, hãy thử gộp hai tầng bằng and, hoặc tách các trường hợp thành một chuỗi if, elif, else phẳng.

Viết if nhiều điều kiện trong Python có cần ngoặc không?

Không bắt buộc khi chỉ dùng một loại toán tử, như hai vế nối bằng and. Khi trộn and với or, Python làm and trước, nên phần or cần ngoặc tròn nếu lời văn muốn nó là một cụm. Thứ tự này được giải thích kỹ ở bài toán tử logic.

Có cách viết if else gọn hơn trên một dòng không?

Có, khi bạn chỉ chọn một trong hai giá trị để gán cho một biến, như giá vé 45.000 đ hay 90.000 đ. Cách viết đó là toán tử ba ngôi, bài ngay sau bài này.

Chủ đề

if lồng nhau trong python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập