Metaclass trong Python và tạo class bằng type()
Bài 14/17 · Chương 15
OOP nâng cao
- 7 phút
- Nâng cao
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Metaclass trong Python là class của class: object do class tạo ra, còn class do metaclass tạo ra, và metaclass mặc định là type. Bạn cần nó khi muốn can thiệp ngay lúc một class được định nghĩa, như bắt mọi loại sản phẩm khai báo đơn vị tính hay tự ghi mỗi loại mới vào một danh mục. Phần lớn việc đó có cách gọn hơn là __init_subclass__, cũng nằm trong bài này.
Cần biết trước: kế thừa, classmethod và staticmethod và mẫu Singleton.
Metaclass là gì: class cũng là object
Bài kiểu dữ liệu dùng type() để hỏi kiểu của một giá trị. Hỏi kiểu của chính class thì sao:
class SanPham:
pass
tra = SanPham()
print(type(tra))
print(type(SanPham))
print(type(type), isinstance(SanPham, type))KẾT QUẢ
<class '__main__.SanPham'>
<class 'type'>
<class 'type'> Truetra là object của SanPham, và SanPham lại là object của type. Nói cách khác, type là metaclass mặc định của class bạn viết bằng class khi không ghi metaclass=, và cũng là metaclass của chính nó. Metaclass giống xưởng làm khuôn: khuôn (class) đúc ra bánh (object), còn xưởng đúc ra khuôn.
Tạo class lúc chạy bằng type() ba đối số
Gọi type() với một đối số thì hỏi kiểu. Gọi với ba đối số, tên class, tuple các class cha và dict thuộc tính, thì type() tạo ra một class mới, đúng như câu lệnh class làm:
def dien_tich(self):
return self.canh ** 2
than = {"canh": 3, "dien_tich": dien_tich}
HinhVuong = type("HinhVuong", (), than)
h = HinhVuong()
print(HinhVuong.__name__, h.canh, h.dien_tich())
HinhChuNhat = type("HinhChuNhat", (HinhVuong,), {"dai": 5})
print(issubclass(HinhChuNhat, HinhVuong), HinhChuNhat().dien_tich())KẾT QUẢ
HinhVuong 3 9
True 9Dict thứ ba thành thân class: "canh" thành thuộc tính của class, hàm dien_tich thành phương thức. Tuple rỗng () nghĩa là không ghi class cha, Python tự dùng object. Cách này có ích khi tên và thuộc tính của class chỉ biết lúc chạy, như dựng một class cho mỗi dòng trong file cấu hình. Đổi "canh": 3 thành "canh": 4 rồi chạy lại: dòng đầu in HinhVuong 4 16.
Tự viết metaclass: class kế thừa type
Câu lệnh class Tra(SanPham): … thực chất là lời gọi metaclass với ba thứ như trên. Viết một class kế thừa type và ghi đè __new__, bạn kiểm được thân của mọi class con trước khi chúng ra đời:
class CoDonVi(type):
def __new__(mcs, ten, cac_cha, thuoc_tinh):
if cac_cha and "don_vi" not in thuoc_tinh:
raise TypeError(f"{ten} thiếu don_vi")
return super().__new__(mcs, ten, cac_cha, thuoc_tinh)
class SanPham(metaclass=CoDonVi):
pass
class Tra(SanPham):
don_vi = "ly"
print(Tra.don_vi, type(Tra).__name__, type(SanPham).__name__)KẾT QUẢ
ly CoDonVi CoDonVimetaclass=CoDonVi thay type bằng CoDonVi cho SanPham, và class con thừa hưởng metaclass của cha. Tham số đầu mcs là chính metaclass, giống cls của @classmethod. Điều kiện cac_cha bỏ qua SanPham, class gốc không có cha nào được ghi. Đổi don_vi = "ly" thành gia = 35000 rồi chạy lại: Python dừng ở câu lệnh class Tra với lỗi TypeError, thông báo Tra thiếu don_vi.
__init_subclass__: cách gọn hơn metaclass
Phần lớn việc của metaclass chỉ là làm gì đó mỗi khi có class con mới. Python có sẵn một chỗ cho việc đó: __init_subclass__ của class cha chạy ngay sau khi mỗi class con được tạo, nhận class con làm cls, và các đối số từ khóa viết cạnh tên class cha:
class SanPham:
danh_muc = {}
def __init_subclass__(cls, don_vi):
super().__init_subclass__()
cls.don_vi = don_vi
SanPham.danh_muc[cls.__name__] = cls
class Tra(SanPham, don_vi="ly"):
pass
class Banh(SanPham, don_vi="cái"):
pass
print(SanPham.danh_muc)
print(Tra.don_vi, Banh.don_vi)
Kem = type("Kem", (SanPham,), {}, don_vi="hộp")
print(list(SanPham.danh_muc), Kem.don_vi)KẾT QUẢ
{'Tra': <class '__main__.Tra'>, 'Banh': <class '__main__.Banh'>}
ly cái
['Tra', 'Banh', 'Kem'] hộpKhông cần metaclass nào, mỗi class con tự có don_vi và tự vào danh mục. __init_subclass__ không chạy cho chính SanPham, nên danh mục chỉ chứa các loại con. Class tạo bằng type() ba đối số cũng qua đúng bước đó, đối số từ khóa viết sau dict. Dòng super().__init_subclass__() giữ cho các class cha khác, nếu có, vẫn được báo. Đổi don_vi="cái" thành don_vi="ổ" rồi chạy lại: dòng thứ hai in ly ổ.
Kiểm tra nhanh
Với
class SanPham: pass, lệnhprint(type(SanPham))in ra gì?<class '__main__.SanPham'><class 'object'><class 'type'>
Lệnh
type("Kem", (), {"gia": 25000})cho ra gì?- Một class mới tên
Kemcó thuộc tínhgiabằng25000 - Chuỗi
"Kem", vìtype()trả về kiểu của đối số đầu - Báo lỗi TypeError, vì
type()chỉ nhận một đối số
- Một class mới tên
Những câu nào đúng về metaclass và
__init_subclass__?- Class con dùng metaclass của class cha
- Kế thừa hai class có hai metaclass khác nhau thì Python dùng metaclass của class cha đầu tiên
__init_subclass__của class cha chạy mỗi khi có một class con mới__init_subclass__chạy cả cho chính class định nghĩa nó
Class
SanPhamcódef __init_subclass__(cls, don_vi):. Câu lệnhclass Tra(SanPham): passcho kết quả gì?- Tạo được
Travớidon_vibằngNone - Báo lỗi TypeError ngay ở câu lệnh
class - Tạo được
Tra, lỗi chỉ xuất hiện khi gọiTra()
- Tạo được
Bài tập
Danh mục sản phẩm tự ghi bằng __init_subclass__
Mỗi loại sản phẩm là một class con của SanPham, khai báo kiểu class Tra(SanPham, don_vi="ly"):. Viết thân hai phương thức:
__init_subclass__(cls, don_vi): gándon_vilàm thuộc tính của class con, rồi ghi class con vào dict chungSanPham.danh_mucdưới khóa là tên class viết thường, như"tra".tao(cls, loai, ten): bỏ khoảng trắng thừa và chữ hoa củaloai, tìm class trong danh mục rồi trả về một object mới của class đó tạo vớiten. Loại chưa có thì trả vềNone.
Trả về: tao một object của class con, hoặc None.
class SanPham:
danh_muc = {}
def __init_subclass__(cls, don_vi):
pass # Viết thân các phương thức thay cho các dòng pass
@classmethod
def tao(cls, loai, ten):
pass
def __init__(self, ten):
self.ten = tenTóm tắt
Metaclass là class của class; metaclass mặc định là
type, nêntype(SanPham)làtype.type(ten, cac_cha, thuoc_tinh)tạo class lúc chạy, đúng như câu lệnhclass.Metaclass tự viết kế thừa
type, ghi đè__new__để kiểm thân class con, và class con dùng metaclass của cha.Hai class cha có hai metaclass không kế thừa nhau thì Python báo TypeError về xung đột metaclass.
__init_subclass__(cls, …)của class cha chạy cho mỗi class con mới, nhận đối số từ khóa viết cạnh tên class cha.Cần việc gì lúc tạo class con thì thử
__init_subclass__trước, metaclass sau.
Câu hỏi thường gặp
Metaclass là gì nói theo cách đơn giản?
Là thứ tạo ra class, như class tạo ra object. Mọi câu lệnh class đều gọi một metaclass, mặc định là type. Bạn chỉ tự viết metaclass khi muốn đổi cách class được tạo, và trong code ứng dụng việc đó hiếm.
Khi nào nên dùng metaclass thay cho __init_subclass__?
Khi cần can thiệp trước khi class ra đời, như sửa hay kiểm dict thân class trong __new__, hoặc đổi những gì xảy ra khi gọi chính class. __init_subclass__ chỉ chạy sau khi class con đã tạo xong, nhưng đủ cho việc đăng ký, gán thuộc tính hay kiểm điều kiện rồi báo lỗi. Thư viện lớn như ORM dùng metaclass, còn code thường thì hiếm khi cần.
Dùng type() tạo class khác gì viết câu lệnh class?
Kết quả như nhau: cùng một class, cùng metaclass type. Câu lệnh class dễ đọc hơn, nên dùng nó khi tên và thân class đã biết lúc viết code. type() ba đối số dành cho lúc tên hay thuộc tính chỉ biết khi chạy, như đọc từ dữ liệu.
Metaclass có liên quan gì tới Singleton?
Singleton viết bằng metaclass là một cách quen thuộc: metaclass ghi đè __call__ để mọi lần gọi class trả về cùng một object. Bài mẫu Singleton đã dạy cách gọn hơn bằng __new__ hoặc bằng module, nên với Singleton bạn thường không cần metaclass.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.