Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Toán tử gán trong Python (assignment operators): +=, -=

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 9/13 · Chương 2

Biến, kiểu dữ liệu và toán tử

  • 5 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Toán tử gán trong Python (assignment operator) đặt một giá trị vào biến, và nhóm +=, -=, *= cập nhật biến từ chính giá trị cũ của nó. Bạn dùng chúng khi một con số thay đổi theo từng việc xảy ra, như số dư tài khoản tăng khi nhận lương và giảm khi trả tiền nhà.

Cần biết trước: biến và toán tử số học.

Gán lại biến từ giá trị cũ

Lê Minh Tâm vừa qua sinh nhật, nên tuổi trong hồ sơ phải tăng thêm một. Bạn lấy giá trị cũ, cộng 1, rồi gán kết quả lại cho chính biến đó. Dấu += viết việc này gọn hơn:

python
tuoi = 21
tuoi = tuoi + 1
print(tuoi)
tuoi += 1
print(tuoi)

KẾT QUẢ

22
23

Dòng tuoi = tuoi + 1 đọc từ phải sang trái: Python tính vế phải bằng giá trị đang có (21 + 1), rồi mới đặt kết quả vào tuoi. tuoi += 1 làm đúng việc đó, đọc là "cộng dồn 1 vào tuoi". Tên biến chỉ viết một lần nên ít chỗ gõ nhầm, đặc biệt khi tên dài như so_du_tai_khoan.

Bảy toán tử gán dạng +=

Mỗi toán tử số học có một toán tử gán đi kèm, viết bằng ký hiệu của phép tính đặt ngay trước dấu bằng:

Viết gọn

Viết đầy đủ

Nghĩa

x += 5

x = x + 5

cộng thêm

x -= 5

x = x - 5

bớt đi

x *= 5

x = x * 5

nhân lên

x /= 5

x = x / 5

chia, kết quả là số thực

x //= 5

x = x // 5

chia lấy phần nguyên

x %= 5

x = x % 5

giữ lại phần dư

x **= 5

x = x ** 5

lũy thừa

Chạy từng bước để xem diem đổi sau mỗi dòng:

python
diem = 6
diem += 2
diem *= 3
diem -= 4
diem //= 5
diem **= 2
print(diem)

KẾT QUẢ

16

diem đi qua các giá trị 6, 8, 24, 20, 4 rồi 16. Mỗi dòng dùng kết quả của dòng ngay trước nó, nên đổi thứ tự hai dòng là đổi đáp số. Đổi diem *= 3 thành diem *= 2 rồi chạy lại: kết quả là 4. Lần này diem đi qua 8, 16, 12, 2 rồi 4.

Dấu = gán giá trị, còn dấu == hỏi hai vế có bằng nhau không. Đặt nhầm một dấu cho dấu kia là lỗi người mới hay gặp, bài toán tử so sánh nói rõ hai dấu này.

Chia bằng /=, //= và %=

Chọn đúng toán tử chia quyết định kiểu của biến sau khi gán. Trần Thu Hà chia đôi tiền thưởng với em gái:

python
tien_thuong = 3000000
tien_thuong /= 2
print(tien_thuong, type(tien_thuong))

KẾT QUẢ

1500000.0 <class 'float'>

Phép / cho ra số thực, nên sau /= biến tien_thuong từ int thành float, in kèm .0. Khi kết quả phải là số nguyên, như số tiền hay số người, bạn dùng //=.

// và % hay đi thành cặp khi đổi đơn vị. Tâm học 135 phút, muốn đổi ra giờ và phút lẻ:

python
phut_hoc = 135
gio_hoc = phut_hoc // 60
phut_hoc %= 60
print(gio_hoc, "giờ", phut_hoc, "phút")

KẾT QUẢ

2 giờ 15 phút

Dòng thứ hai phải chạy trước dòng %=: sau phut_hoc %= 60 giá trị 135 mất, biến chỉ còn phần dư 15. Toán tử gán ghi đè giá trị cũ, nên lấy hết những gì cần từ giá trị cũ trước.

Python còn một dấu gán nữa là := (walrus), vừa gán vừa dùng ngay giá trị trong một biểu thức lớn hơn. Bài toán tử walrus dạy dấu này, sau khi bạn đã học vòng lặp.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau hai dòng so_ly = 7 và so_ly //= 2, so_ly bằng bao nhiêu?

    • 3.5
    • 1
    • 3
  2. Biết tuoi đã có giá trị, những dòng nào tăng tuoi thêm 1?

    • tuoi += 1
    • tuoi = tuoi + 1
    • tuoi =+ 1
    • tuoi + 1
  3. Một chương trình mới chỉ có đúng một dòng. Dòng nào làm Python báo NameError?

    • so_buoi_vang = 0
    • so_buoi_vang += 1
    • so_buoi_vang = 1
  4. Sau tien_thuong = 3000000 và tien_thuong /= 2, tien_thuong có kiểu gì?

    • float
    • int
    • str
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Cập nhật số dư tài khoản trong tháng

Đầu tháng, tài khoản của Trần Thu Hà còn so_du đồng. Viết mỗi việc dưới đây bằng một toán tử gán (+=, -=, //=), theo đúng thứ tự:

  • so_du: cộng lương 12.000.000 đ, rồi trừ tiền nhà 3.500.000 đ.

  • tien_moi_tuan: gán bằng so_du sau hai việc trên, rồi chia cho bốn tuần, chỉ lấy phần nguyên.

Không gõ thẳng đáp số: hãy để các toán tử gán tính.

python
so_du = 2000000
tien_moi_tuan = 0
# Viết code của bạn dưới dòng này

Tóm tắt

  • x += 5 là cách viết gọn của x = x + 5; sáu toán tử còn lại theo cùng mẫu.

  • Toán tử gán đọc giá trị cũ của biến, nên biến phải được gán trước, nếu không sẽ gặp NameError.

  • Dấu phép tính đứng trước dấu bằng: =+ gán một số dương thay cho cộng thêm.

  • /= đổi biến thành float; //= giữ phần nguyên và %= giữ phần dư.

  • Mỗi dòng dùng kết quả của dòng trước, nên thứ tự các dòng quyết định đáp số.

Câu hỏi thường gặp

Toán tử cộng bằng (+=) trong Python khác gì viết x = x + 1?

Với số, hai cách cho cùng kết quả: x += 1 chỉ là cách viết gọn. Cách gọn dễ đọc hơn và tránh gõ sai tên biến ở vế phải. Với list, += sửa thẳng list cũ, bài extend() nói chi tiết.

Python có toán tử x++ như C hay Java không?

Không có. Viết tuoi++ là lỗi cú pháp. Muốn tăng một đơn vị thì viết tuoi += 1, giảm thì viết tuoi -= 1.

Toán tử gán hay được dùng ở đâu?

Chỗ hay gặp là trong vòng lặp: mỗi lượt lặp cộng dồn một giá trị vào biến tổng hoặc tăng biến đếm thêm 1. Bài vòng lặp for dạy cách cộng dồn đó, còn bài biến tích lũy gom các mẫu tính tổng, đếm và tìm giá trị lớn nhất.

Chủ đề

toán tử gán trong python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập