Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Dự án nhỏ: cờ ca-rô 3x3 (tic tac toe) bằng Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 14/14 · Chương 9

Module, gói và môi trường

  • 10 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Dự án này viết trò chơi tic tac toe bằng Python, tức cờ ca-rô trên bàn 3x3: hai người lần lượt đặt X và O, ai có ba quân thẳng hàng theo hàng, cột hay đường chéo trước thì thắng. Bạn dựng nó qua năm bước, mỗi bước chạy được ngay, rồi tự thêm phần gợi ý nước thắng ở cuối trang.

Cần biết trước: mảng 2 chiều, any() và all() và vòng lặp while.

Chương trình sẽ làm gì

Bàn cờ có chín ô, đánh số như bàn phím số của điện thoại: ô 1, 2, 3 ở hàng trên, ô 4, 5, 6 ở hàng giữa, ô 7, 8, 9 ở hàng dưới. X đi trước. Mỗi lượt, người đang đi chọn một ô bằng số của nó. Chuỗi không phải số từ 1 đến 9, hay ô đã có quân, thì bị bỏ qua và người đó chọn lại. Sau mỗi nước, chương trình hỏi người vừa đi đã có ba quân thẳng hàng chưa. Có thì người đó thắng. Đủ chín nước mà chưa ai thắng thì hòa. Cuối cùng chương trình vẽ bàn cờ và in kết quả.

Trên máy của bạn, mỗi lượt đến từ bàn phím qua input(). Để lần chạy nào cũng khớp với kết quả in trên trang, chương trình đọc các lượt từ một list viết sẵn, cac_luot. Đoạn cuối bước 5 chỉ cách gõ lượt vào ô Dữ liệu nhập của trang. Thứ tự dựng: bàn cờ và cách vẽ, đổi số ô thành hàng và cột, kiểm người thắng, vòng lặp luân phiên, rồi ghép lại.

Bước 1: Bàn cờ là một list lồng nhau

Bàn cờ là một list ba hàng, mỗi hàng là một list ba ô. Ô trống ghi dấu chấm "." cho dễ nhìn, và ban[h][c] là ô ở hàng h, cột c, đếm từ 0:

python
ban = [["."] * 3 for _ in range(3)]
ban[1][1] = "X"
ban[0][2] = "O"
for hang in ban:
    print(" ".join(hang))

KẾT QUẢ

. . O
. X .
. . .

" ".join(hang) nối ba ô của một hàng thành một chuỗi, cách nhau một dấu cách. Đổi ban[0][2] = "O" thành ban[2][0] = "O" rồi chạy lại: quân O chuyển xuống góc dưới bên trái, dòng cuối in O . ..

Bước 2: Đổi số ô thành hàng và cột

Người chơi chọn ô bằng một số từ 1 đến 9, còn list cần hai chỉ số. Trừ đi một để đếm từ 0, rồi o // 3 là hàng và o % 3 là cột. Trước đó chương trình lọc lượt hỏng, và sau đó kiểm ô còn trống:

python
ban = [["."] * 3 for _ in range(3)]
ban[1][1] = "X"
for luot in ["1", "6", "9", "5", "0", "x"]:
    if not luot.isdigit() or not 1 <= int(luot) <= 9:
        print(f"Bỏ qua '{luot}': chỉ có ô 1 đến 9")
        continue
    o = int(luot) - 1
    h, c = o // 3, o % 3
    if ban[h][c] != ".":
        print(f"Bỏ qua ô {luot}: đã có quân")
        continue
    print(f"Ô {luot}: hàng {h}, cột {c}")

KẾT QUẢ

Ô 1: hàng 0, cột 0
Ô 6: hàng 1, cột 2
Ô 9: hàng 2, cột 2
Bỏ qua ô 5: đã có quân
Bỏ qua '0': chỉ có ô 1 đến 9
Bỏ qua 'x': chỉ có ô 1 đến 9

or dừng ngay khi vế đầu đúng, nên int(luot) chỉ chạy khi chuỗi đã là chữ số; chuỗi "x" không bao giờ tới int(). continue bỏ qua phần còn lại của lượt lặp, như sẽ làm trong vòng lặp của trò chơi.

Bước 3: Kiểm người thắng bằng any() và all()

Một người thắng khi có ít nhất một đường mà mọi ô trên đường đó là quân của họ. Câu đó dịch thẳng sang code: any() cho "ít nhất một đường", all() cho "mọi ô trên đường". List DUONG ghi sẵn tám đường, mỗi đường là ba cặp (hàng, cột):

python
ban = [["X", "O", "O"], [".", "X", "."], [".", ".", "X"]]
DUONG = [[(h, c) for c in range(3)] for h in range(3)]
DUONG += [[(h, c) for h in range(3)] for c in range(3)]
DUONG += [[(i, i) for i in range(3)]]
DUONG += [[(i, 2 - i) for i in range(3)]]
print(len(DUONG), DUONG[6])
nguoi = "X"
so_nuoc = 5
thang = any([all([ban[i][j] == nguoi for i, j in d])
             for d in DUONG])
if thang:
    print(nguoi, "thắng sau", so_nuoc, "nước")
else:
    print("Hòa")

KẾT QUẢ

8 [(0, 0), (1, 1), (2, 2)]
X thắng sau 5 nước

Bốn dòng dựng DUONG: ba hàng, ba cột, rồi hai đường chéo. Đường chéo chính có hàng bằng cột, đường chéo phụ có cột bằng 2 - i. Nhờ list này, phần kiểm chỉ một câu lệnh, thay cho tám câu if gõ tay dễ sót. Bốn dòng cuối in kết quả ván theo thang. Đổi nguoi = "X" thành nguoi = "O" rồi chạy lại: O không có đường nào, nên dòng cuối in Hòa. Ở chương trình hoàn chỉnh, nhánh else này chỉ chạy khi chín ô đã kín.

Bước 4: Hai người đi luân phiên

Một ván dài bao nhiêu nước là tùy người chơi, nên vòng lặp là while True và dừng ở break. Mỗi lượt lấy chuỗi kế tiếp của cac_luot bằng pop(0), ở đúng chỗ bản chơi thật gọi input(). Bước này chưa kiểm người thắng, chỉ đi đủ chín nước:

python
ban = [["."] * 3 for _ in range(3)]
cac_luot = ["5", "1", "9", "3", "2", "8", "4", "6", "7"]
nguoi = "X"
so_nuoc = 0
while True:
    luot = cac_luot.pop(0)
    o = int(luot) - 1
    h, c = o // 3, o % 3
    ban[h][c] = nguoi
    so_nuoc += 1
    if so_nuoc == 9:
        break
    nguoi = "O" if nguoi == "X" else "X"
for hang in ban:
    print(" ".join(hang))

KẾT QUẢ

O X O
X X O
X O X

Sau mỗi nước, nguoi = "O" if nguoi == "X" else "X" đổi lượt cho người kia. Dòng đó đứng sau break, nên khi vòng lặp dừng, nguoi vẫn là người vừa đi nước cuối. Ván này kín bàn mà không ai có ba quân thẳng hàng: đó là một ván hòa.

Bước 5: Ghép thành chương trình hoàn chỉnh

Ghép bốn bước: dữ liệu, bàn cờ và DUONG ở đầu, rồi vòng lặp lọc lượt hỏng, đặt quân, kiểm người thắng. Điều kiện dừng của bước 4 thêm thang or, để ván dừng ngay khi có người thắng.

python
cac_luot = ["5", "2", "1", "3", "5", "7", "x", "6", "10", "9"]
ban = [["."] * 3 for _ in range(3)]
DUONG = [[(h, c) for c in range(3)] for h in range(3)]
DUONG += [[(h, c) for h in range(3)] for c in range(3)]
DUONG += [[(i, i) for i in range(3)]]
DUONG += [[(i, 2 - i) for i in range(3)]]
nguoi = "X"
so_nuoc = 0

while True:
    luot = cac_luot.pop(0)
    if not luot.isdigit() or not 1 <= int(luot) <= 9:
        print(f"Bỏ qua '{luot}': chỉ có ô 1 đến 9")
        continue
    o = int(luot) - 1
    h, c = o // 3, o % 3
    if ban[h][c] != ".":
        print(f"Bỏ qua ô {luot}: đã có quân")
        continue
    ban[h][c] = nguoi
    so_nuoc += 1
    thang = any([all([ban[i][j] == nguoi for i, j in d])
                 for d in DUONG])
    if thang or so_nuoc == 9:
        break
    nguoi = "O" if nguoi == "X" else "X"

for hang in ban:
    print(" ".join(hang))
if thang:
    print(nguoi, "thắng sau", so_nuoc, "nước")
else:
    print("Hòa")

KẾT QUẢ

Bỏ qua ô 5: đã có quân
Bỏ qua 'x': chỉ có ô 1 đến 9
Bỏ qua '10': chỉ có ô 1 đến 9
X O O
. X O
X . X
X thắng sau 7 nước

Biến thang là một biến cờ: sau vòng lặp, nó cho biết ván dừng vì có người thắng hay vì kín bàn. Ba lượt hỏng không tốn nước nào, nên mười chuỗi chỉ thành bảy nước. Đổi "10", "9" thành "10", "4" rồi chạy lại: X thắng bằng cột trái 1, 4, 7 thay cho đường chéo, dòng cuối vẫn in X thắng sau 7 nước.

Để chơi ngay trên trang, thay dòng luot = cac_luot.pop(0) bằng luot = input(f"{nguoi} đánh ô (1 đến 9): "). Gõ vào ô Dữ liệu nhập mỗi nước một dòng, chẳng hạn bảy dòng 5, 2, 1, 3, 7, 6, 9, rồi bấm Chạy: chương trình vẽ đúng bàn cờ trên. Hết dòng mà ván chưa xong thì trang dừng với EOFError và nhắc bạn thêm dòng. Trên máy của bạn, hai người ngồi chung một bàn phím, mỗi nước gõ ở terminal rồi nhấn Enter.

Bài tập

Gợi ý nước thắng cho người sắp đi

Người sắp đi muốn biết có nước nào thắng ngay không. Mở rộng chương trình trong ô:

  • viết thân hàm nuoc_thang(ban, ky_hieu): tìm một ô còn trống mà đặt ky_hieu vào đó thì thành ba quân thẳng hàng; nhiều ô như vậy thì lấy ô có số nhỏ nhất. Hàm dùng list DUONG của chương trình và không làm đổi ban (đặt thử rồi trả lại "." cũng được);

  • trong vòng lặp, ngay trước dòng ban[h][c] = nguoi, ghi nuoc_thang(ban, nguoi) vào list cac_goi_y bằng append().

Trả về: số của ô (1 đến 9), một int; không có ô nào thì None.

Ôn lại: vòng lặp lồng nhau.

python
# Viết thân hàm nuoc_thang, rồi dùng nó trong vòng lặp
cac_luot = ["5", "2", "1", "3", "5", "7", "x", "6", "10", "9"]
ban = [["."] * 3 for _ in range(3)]
DUONG = [[(h, c) for c in range(3)] for h in range(3)]
DUONG += [[(h, c) for h in range(3)] for c in range(3)]
DUONG += [[(i, i) for i in range(3)]]
DUONG += [[(i, 2 - i) for i in range(3)]]

def nuoc_thang(ban, ky_hieu):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này


nguoi = "X"
so_nuoc = 0
cac_goi_y = []

while True:
    luot = cac_luot.pop(0)
    if not luot.isdigit() or not 1 <= int(luot) <= 9:
        print(f"Bỏ qua '{luot}': chỉ có ô 1 đến 9")
        continue
    o = int(luot) - 1
    h, c = o // 3, o % 3
    if ban[h][c] != ".":
        print(f"Bỏ qua ô {luot}: đã có quân")
        continue
    ban[h][c] = nguoi
    so_nuoc += 1
    thang = any([all([ban[i][j] == nguoi for i, j in d])
                 for d in DUONG])
    if thang or so_nuoc == 9:
        break
    nguoi = "O" if nguoi == "X" else "X"

for hang in ban:
    print(" ".join(hang))
if thang:
    print(nguoi, "thắng sau", so_nuoc, "nước")
else:
    print("Hòa")

Thử mở rộng

Hai hướng đầu làm được ngay với những gì bạn đã học:

  • In bàn cờ sau mỗi nước, không chỉ ở cuối ván, để người chơi theo dõi được.

  • Cho máy đi thay người chơi O: nếu nuoc_thang() tìm được ô thắng thì đánh ô đó, không thì chặn ô thắng của X, không thì đánh ô trống đầu tiên.

Hướng thứ ba cần bài sau: gom bàn cờ và các hàm vào một lớp BanCo theo bài lớp và đối tượng.

Chủ đề

tic tac toe python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập