Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

try lồng nhau trong Python (nested try except)

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/11 · Chương 11

Lỗi và ngoại lệ

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Try lồng nhau trong Python là một câu lệnh try nằm trong thân của một try khác, hoặc trong một hàm được gọi từ thân try đó. Khi có ngoại lệ, Python tìm nhánh except khớp loại từ khối gần nhất ra ngoài, qua từng tầng hàm, cho tới khi có nhánh bắt được hoặc chương trình dừng. Bạn cần nắm đường đi này để đặt try ở đúng tầng, như bỏ một dòng đơn hỏng mà vẫn tính tiếp cả đơn.

Cần biết trước: traceback, else và finally và raise.

try trong try

Một try ngoài lo món không có trong menu, một try trong lo số lượng gõ sai. Ngoại lệ ở thân try trong được nhánh except trong xét trước; nhánh đó không khớp thì ngoại lệ đi ra try ngoài:

python
gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
for mon, so_luong in [("trà đào", "hai"), ("bạc xỉu", "1")]:
    try:
        tien = gia[mon]
        try:
            tien = tien * int(so_luong)
        except ValueError:
            print(f"{mon}: số lượng gõ sai, tính 1 ly")
        print(mon, tien)
    except KeyError:
        print(f"{mon}: không có trong menu")

KẾT QUẢ

trà đào: số lượng gõ sai, tính 1 ly
trà đào 35000
bạc xỉu: không có trong menu

Lượt "trà đào": ValueError bị try trong bắt, nên chương trình chạy tiếp ngay sau khối trong và in tiền một ly. Lượt "bạc xỉu": KeyError xảy ra ở thân try ngoài, trước khi tới khối trong, nên nhánh except KeyError ngoài bắt nó. Mỗi try chỉ lo loại lỗi nó biết cách xử lý, ở đúng đoạn code của nó.

Đổi ("bạc xỉu", "1") thành ("cà phê sữa", "2") rồi chạy lại: dòng cuối in cà phê sữa 58000.

Ngoại lệ đi qua các tầng hàm

Đặt try trong hàm được gọi cũng là lồng nhau. Hàm tien_dong không bắt gì, in_tong chỉ có finally để in tổng đã cộng, chương trình chính có except:

python
def tien_dong(dong, gia):
    return gia[dong[0]] * int(dong[1])
def in_tong(don, gia):
    tong = 0
    try:
        for dong in don:
            tong += tien_dong(dong, gia)
    finally:
        print("in_tong dừng, tong =", tong)
gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
don = [("trà đào", "2"), ("trà đào", "hai"), ("cà phê sữa", "1")]
try:
    in_tong(don, gia)
except ValueError as e:
    print("Chương trình chính bắt được:", e)

KẾT QUẢ

in_tong dừng, tong = 70000
Chương trình chính bắt được: invalid literal for int() with base 10: 'hai'

int("hai") báo ValueError trong tien_dong. Hàm đó không có try, nên nó dừng và ngoại lệ đi lên nơi gọi, dòng tong += ... của in_tong. Ở đó chỉ có finally: Python chạy nó rồi đưa ngoại lệ đi tiếp lên chương trình chính, nơi except ValueError bắt được. Dòng thứ ba của đơn không bao giờ được tính. Ngoại lệ giống bong bóng nổi lên từ đáy hồ: nó đi qua từng tầng nước, tầng nào có lưới đúng cỡ thì giữ lại. Traceback của bài traceback chính là đường đi đó, ghi từ tầng ngoài vào tầng trong.

Bắt lỗi ở tầng nào

Tầng bắt lỗi quyết định phần việc nào bị bỏ. Bắt ở chương trình chính, quanh mỗi đơn, thì một dòng hỏng làm bỏ cả đơn đó, còn các đơn khác vẫn tính:

python
def tong_don(don, gia):
    tong = 0
    for dong in don:
        tong += gia[dong[0]] * int(dong[1])
    return tong

gia = {"cà phê sữa": 29000, "trà đào": 35000}
cac_don = {"DH01": [("trà đào", "2")],
           "DH02": [("bạc xỉu", "1"), ("trà đào", "1")],
           "DH03": [("cà phê sữa", "3")]}
for ma, don in cac_don.items():
    try:
        print(ma, tong_don(don, gia))
    except (KeyError, ValueError, IndexError) as e:
        print(ma, "bị bỏ qua:", type(e).__name__, e)

KẾT QUẢ

DH01 70000
DH02 bị bỏ qua: KeyError 'bạc xỉu'
DH03 87000

Đó là lựa chọn đúng khi một đơn có món sai không được phép tính tiền. Khi đơn vẫn tính được với các dòng còn lại, try thuộc về vòng lặp trong tong_don, quanh từng dòng, như bài tập cuối bài. Quy tắc chung: bắt lỗi ở tầng biết phải làm gì với nó. tien_dong của ví dụ trước không biết đơn cần bỏ hay giữ, nên nó để lỗi đi lên.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ try trong try, nếu cặp đầu là ("bạc xỉu", "hai") thì lượt đó in gì?

    • bạc xỉu: số lượng gõ sai, tính 1 ly
    • bạc xỉu: không có trong menu
    • Cả hai dòng trên
  2. Trong ví dụ ba tầng hàm, những dòng nào đã chạy trước khi chương trình chính bắt được ValueError?

    • Phép cộng tong += ... với dòng ('trà đào', '2')
    • Khối finally của in_tong
    • Lời gọi tien_dong với dòng ('cà phê sữa', '1')
    • Phép cộng tong += ... với dòng ('trà đào', 'hai')
  3. Trong ví dụ có KeyError sinh ra trong nhánh except ValueError, vì sao nhánh except KeyError: ngay dưới không bắt nó?

    • Vì KeyError là con của ValueError
    • Vì các nhánh except chỉ bắt lỗi của thân try, không bắt lỗi của nhánh khác
    • Vì Python chỉ cho một nhánh except mỗi câu lệnh
  4. Trong ví dụ tien_dong trả về 0 khi có lỗi, vì sao tổng 70000 là một kết quả nguy hiểm?

    • Vì sum() không cộng được số 0
    • Vì Python dừng chương trình ở dòng hỏng
    • Vì hai dòng hỏng biến mất lặng lẽ, hóa đơn trông như đúng
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Tính tổng đơn, bỏ dòng hỏng

Mỗi dòng đơn là một tuple (món, số lượng), số lượng là chuỗi; tiền một dòng là gia[dong[0]] * int(dong[1]). Viết thân hàm tong_don(cac_dong, gia): cộng tiền các dòng, bắt lỗi ở tầng này, quanh từng dòng, để một dòng hỏng chỉ bị bỏ và đếm, các dòng sau vẫn được cộng. Dòng hỏng là dòng gây KeyError (món không có trong gia), ValueError (số lượng không phải số) hay IndexError (thiếu cột). Gộp ba loại trong một nhánh như bài bắt nhiều lỗi, và chỉ bắt ba loại đó: một số lượng None là lỗi của chương trình gọi hàm, và TypeError của nó phải lọt ra ngoài.

Trả về: tuple (tổng tiền, số dòng bị bỏ), hai số int.

Hàm không sửa list cac_dong.

python
def tong_don(cac_dong, gia):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Ngoại lệ được xét từ try gần nhất ra ngoài; nhánh không khớp thì nó đi lên try bao ngoài.

  • Một hàm không bắt lỗi thì dừng và đưa ngoại lệ lên nơi gọi, qua từng tầng như trong traceback.

  • finally của mỗi tầng chạy khi ngoại lệ đi qua; return sau đó thì không.

  • Lỗi trong một nhánh except không bị các nhánh khác của cùng câu lệnh bắt.

  • Bắt lỗi ở tầng biết xử lý: quanh dòng để bỏ dòng, quanh đơn để bỏ đơn; tầng thấp trả về 0 thì giấu lỗi.

Câu hỏi thường gặp

Nested try except trong Python có làm code khó đọc không?

Có, khi lồng quá hai tầng trong cùng một hàm. Cách gọn hơn là tách đoạn bên trong thành một hàm riêng có try của nó, như tien_dong và in_tong của bài: mỗi hàm ngắn, mỗi try lo một loại việc, còn đường đi của ngoại lệ vẫn y như lồng trực tiếp.

Ngoại lệ lan truyền trong Python dừng ở đâu nếu không ai bắt?

Ở tầng ngoài cùng: Python in traceback ra stderr và dừng chương trình, sau khi chạy các khối finally trên đường đi. Trên trang này, phần còn lại của khối code không chạy; với chương trình chạy bằng terminal, các dòng sau lời gọi gây lỗi cũng không chạy.

Bắt lỗi ở tầng trong rồi báo lại cho tầng ngoài được không?

Được. Ở tầng trong, viết raise đứng một mình trong nhánh except sau khi ghi nhật ký, hoặc báo một lỗi mới bằng raise ... from e như bài raise from. Tầng ngoài nhận lỗi đó và bắt như mọi ngoại lệ khác.

Chủ đề

try lồng nhau python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập