Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Closure và nonlocal trong Python: hàm lồng nhau

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 16/17 · Chương 8

Hàm

  • 8 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Closure trong Python là một hàm lồng bên trong hàm khác mà vẫn nhớ các biến của hàm ngoài sau khi hàm ngoài đã chạy xong, còn từ khóa nonlocal cho hàm bên trong sửa được các biến đó. Bạn dùng cặp này khi cần một hàm nhớ trạng thái giữa các lần gọi, như số dư của một thẻ trả trước, mà không phải dùng biến toàn cục.

Cần biết trước: phạm vi biến và global và hàm bậc cao.

Hàm lồng trong hàm

Hàm tinh_hoa_don cần một phép tính phụ, giảm giá từng món, mà không chỗ nào khác của chương trình dùng tới. Hàm phụ đó được viết ngay trong thân hàm chính:

python
def tinh_hoa_don(cac_gia, phan_tram_giam):
    def gia_sau_giam(gia):
        return gia * (100 - phan_tram_giam) // 100
    tong = 0
    for gia in cac_gia:
        tong += gia_sau_giam(gia)
    return tong

print(tinh_hoa_don([29000, 32000, 45000], 10))

KẾT QUẢ

95400

Dòng def gia_sau_giam chạy mỗi lần tinh_hoa_don được gọi, và tạo ra hàm lồng nhau (nested function) như một biến cục bộ của hàm ngoài. Hàm lồng đọc được tham số phan_tram_giam của hàm ngoài mà không cần truyền vào, vì khi không thấy tên trong phạm vi của chính nó, Python tìm tiếp ở hàm bao quanh, rồi mới tới phạm vi toàn cục.

Closure: hàm nhớ biến của hàm ngoài

Khi hàm ngoài trả về hàm lồng, các biến cục bộ của hàm ngoài lẽ ra mất đi. Chúng không mất, vì hàm lồng còn cần đọc chúng:

python
def tao_ham_giam(phan_tram):
    def giam(gia):
        return gia * (100 - phan_tram) // 100
    return giam

giam_hoc_vien = tao_ham_giam(10)
giam_khai_truong = tao_ham_giam(25)
print(giam_hoc_vien(32000), giam_khai_truong(32000))
print(giam_hoc_vien(45000))

KẾT QUẢ

28800 24000
40500

tao_ham_giam(10) đã chạy xong và trả về, nhưng giam_hoc_vien vẫn nhớ phan_tram là 10. Một hàm mang theo các biến của phạm vi bao quanh nơi nó được tạo gọi là closure. Mỗi lần gọi tao_ham_giam tạo ra một closure mới với biến phan_tram riêng, nên hai hàm giảm giá không lẫn vào nhau. Closure giống một lá thư kèm tờ ghi chú: hàm đi tới đâu, các biến nó cần đi theo tới đó. Đổi tao_ham_giam(25) thành tao_ham_giam(50) rồi chạy lại: dòng đầu in 28800 16000.

Closure nhớ chính biến: khi được gọi, nó đọc giá trị biến đang có lúc đó, có thể khác giá trị lúc hàm được tạo. Điều đó dẫn tới bẫy dưới đây.

Sửa biến của hàm ngoài bằng nonlocal

Bộ đếm lượt khách cần tăng một biến sau mỗi lần gọi. Đọc biến của hàm ngoài thì không cần gì, còn gán vào nó thì hàm lồng phải khai báo nonlocal:

python
def tao_bo_dem():
    dem = 0
    def tang():
        nonlocal dem
        dem += 1
        return dem
    return tang

dem_quay_1 = tao_bo_dem()
dem_quay_2 = tao_bo_dem()
print(dem_quay_1(), dem_quay_1(), dem_quay_1())
print(dem_quay_2())

KẾT QUẢ

1 2 3
1

Dòng nonlocal dem nói với Python: tên dem trong tang là biến dem của hàm bao quanh, gán vào nó là gán vào biến đó. nonlocal làm với hàm bao quanh điều global làm với phạm vi toàn cục: cho phép gán vào tên ở đó. Mỗi bộ đếm có biến dem riêng, nên ba lần gọi dem_quay_1 không đụng tới dem_quay_2.

Closure thay cho biến toàn cục

Với global, một chương trình chỉ có đúng một bộ đếm, và hàm nào cũng sửa được nó. Closure cho mỗi lần gọi hàm ngoài một trạng thái riêng mà chỉ hàm lồng chạm được. Sổ quỹ của hai quầy dưới đây cộng tiền thu riêng:

python
def tao_so_quy():
    tong = 0
    def thu(so_tien):
        nonlocal tong
        tong += so_tien
        return tong
    return thu

quay_ca_phe = tao_so_quy()
quay_banh = tao_so_quy()
quay_ca_phe(29000)
quay_banh(45000)
print(quay_ca_phe(32000), quay_banh(0))

KẾT QUẢ

61000 45000

Biến tong của quầy cà phê không có tên nào ở ngoài trỏ tới, nên không dòng code nào khác lỡ tay đổi được nó. Cũng cách giữ trạng thái này là nền của decorator: một closure bọc lấy hàm khác để chạy thêm code trước hay sau mỗi lần gọi, viết gọn bằng dấu @.

Kiểm tra nhanh

  1. Trong ví dụ hóa đơn, nếu đặt dòng print(gia_sau_giam(29000)) ở ngoài hàm tinh_hoa_don thì điều gì xảy ra?

    • In 26100
    • Báo lỗi NameError, vì gia_sau_giam là tên cục bộ của tinh_hoa_don
    • Báo lỗi UnboundLocalError
  2. Trong ví dụ bộ đếm, nếu bỏ dòng nonlocal dem thì lời gọi dem_quay_1() đầu tiên cho kết quả nào?

    • Trả về 1
    • Báo lỗi NameError
    • Báo lỗi UnboundLocalError
  3. Những điều nào đúng về dem_quay_1 và dem_quay_2 trong ví dụ bộ đếm?

    • Mỗi hàm giữ một biến dem riêng
    • Hai hàm cùng sửa một biến dem toàn cục
    • dem được đặt lại về 0 mỗi lần gọi dem_quay_1()
    • Gọi dem_quay_1() không làm đổi kết quả của dem_quay_2()
  4. Trong ví dụ ba lambda giảm giá tạo trong vòng lặp, tao_cac_ham()[0](40000) trả về gì?

    • 38000
    • 40000
    • 32000
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Tạo thẻ trả trước nhớ số dư

Viết thân hàm tao_the(so_du): hàm tạo một thẻ trả trước có số dư ban đầu so_du và trả về một hàm lồng thanh_toan(so_tien). Mỗi lần được gọi, thanh_toan trừ so_tien khỏi số dư khi số dư từ so_tien trở lên, không đủ thì giữ nguyên, rồi trả về số dư hiện tại. Dùng nonlocal, không dùng global: hai thẻ tạo riêng có số dư riêng.

Ví dụ: sau the_ha = tao_the(100000), ba lời gọi the_ha(29000), the_ha(45000), the_ha(32000) lần lượt trả về 71000, 26000, 26000.

Trả về: hàm thanh_toan; mỗi lần gọi nó trả về số dư còn lại, một int.

python
def tao_the(so_du):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Hàm lồng là hàm viết trong thân hàm khác; nó là tên cục bộ, chỉ gọi được từ trong hàm chứa nó.

  • Hàm lồng đọc được biến của hàm bao quanh mà không cần khai báo gì.

  • Closure là hàm lồng được trả về, vẫn nhớ các biến của hàm ngoài sau khi hàm ngoài chạy xong.

  • Closure nhớ chính biến, nên lambda tạo trong vòng lặp cùng đọc giá trị cuối của biến lặp.

  • Muốn gán vào biến của hàm bao quanh thì khai báo nonlocal; thiếu nó thì += gây UnboundLocalError.

  • Mỗi lần gọi hàm ngoài tạo một trạng thái riêng, nên closure thay được biến toàn cục cho bộ đếm, sổ quỹ.

Câu hỏi thường gặp

Từ khóa nonlocal khác global thế nào?

global trỏ tên tới biến ở cấp ngoài cùng của file, chỉ có một bản cho cả chương trình. nonlocal trỏ tới biến của hàm bao quanh gần nhất, mỗi lần gọi hàm ngoài có một bản riêng. nonlocal chỉ viết được trong hàm lồng, và tên đó phải là biến của một hàm bao quanh; tên ở cấp ngoài cùng của file thì dùng global.

Khi nào nên viết hàm lồng nhau (nested function) trong Python?

Khi một hàm phụ chỉ phục vụ đúng một hàm, như phép giảm giá trong tinh_hoa_don: viết lồng vào thì người đọc biết nó không được dùng ở chỗ khác. Hàm phụ dùng ở nhiều nơi thì đặt ở cấp ngoài cùng, như cách tách chương trình thành hàm. Hàm lồng còn là nguyên liệu của closure, khi hàm ngoài trả nó về để dùng sau.

Closure có thay được lớp và đối tượng không?

Cả hai đều gói dữ liệu cùng với hàm dùng dữ liệu đó, và bộ đếm viết được bằng cả hai cách. Closure gọn khi chỉ cần một hàm và vài biến. Khi cần nhiều thao tác trên cùng dữ liệu, như nạp, trả và xem số dư của thẻ, thì class và object rõ ràng hơn.

Chủ đề

nonlocal python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập