Debug Python: print tạm, breakpoint() và pdb
Bài 3/10 · Chương 16
Code sạch, kiểm thử và gỡ lỗi
- 9 phút
- Cơ bản
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 12
Debug (gỡ lỗi) trong Python là tìm vì sao chương trình cho kết quả sai bằng cách xem giá trị biến ở từng bước: in tạm ra màn hình, hoặc dừng bằng breakpoint() rồi hỏi trình gỡ lỗi pdb. Bạn cần nó khi hóa đơn ba món cộng ra một số vô lý mà Python không báo lỗi nào.
Cần biết trước: chạy tay chương trình, f-string và lệnh return.
Tìm chỗ sai bằng print tạm
Hàm dưới đây cộng ba món rồi giảm 10%. Tổng đúng là 96.000 đ, giảm còn 86.400 đ, nhưng hàm in một số khác:
def tong_sau_giam(cac_mon, phan_tram):
tong = 0
for gia in cac_mon:
tong = gia
giam = tong * phan_tram // 100
return tong - giam
print(tong_sau_giam([29000, 32000, 35000], 10))KẾT QUẢ
31500Không có traceback để đọc, vì Python không thấy gì sai. Cách làm đơn giản là in tạm (print tạm) giá trị của các biến ở chỗ nghi ngờ, mỗi lượt lặp một dòng, như một bảng theo dõi do chính chương trình tự ghi:
def tong_sau_giam(cac_mon, phan_tram):
tong = 0
for gia in cac_mon:
tong = gia
print(f"[debug] gia = {gia}, tong = {tong}")
giam = tong * phan_tram // 100
print(f"[debug] giam = {giam}")
return tong - giam
print(tong_sau_giam([29000, 32000, 35000], 10))KẾT QUẢ
[debug] gia = 29000, tong = 29000
[debug] gia = 32000, tong = 32000
[debug] gia = 35000, tong = 35000
[debug] giam = 3500
31500Sau lượt thứ hai, tong phải là 61000 mà lại là 32000: mỗi lượt ghi đè tổng cũ thay cho cộng dồn. Phần giảm đúng với tổng mà nó nhận, nên lỗi nằm trong vòng lặp. Chữ [debug] ở đầu giúp phân biệt dòng in tạm với kết quả thật, và giúp tìm lại để gỡ sau này.
Sửa lỗi rồi gỡ print tạm
Sửa tong = gia thành tong += gia rồi chạy lại cả hàm. Khi kết quả đã đúng, xóa các dòng print có chữ [debug]:
def tong_sau_giam(cac_mon, phan_tram):
tong = 0
for gia in cac_mon:
tong += gia
giam = tong * phan_tram // 100
return tong - giam
print(tong_sau_giam([29000, 32000, 35000], 10))
print(tong_sau_giam([45000], 0))KẾT QUẢ
86400
45000Lần chạy lại cũng thử một trường hợp khác, một món và không giảm, để chắc lần sửa không làm hỏng chỗ khác. Đổi [45000], 0 thành [45000], 100 rồi chạy lại: dòng thứ hai in 0.
Dừng chương trình bằng breakpoint()
In tạm phải đoán trước cần xem biến nào. breakpoint() là hàm có sẵn dừng chương trình ngay tại dòng gọi nó và mở pdb, trình gỡ lỗi (debugger) đi kèm Python: chương trình đứng yên, bạn hỏi giá trị biến nào cũng được rồi cho chạy tiếp. Lưu bản lỗi của hàm vào file hoa_don.py, đặt breakpoint() trong vòng lặp:
def tong_sau_giam(cac_mon, phan_tram):
tong = 0
for gia in cac_mon:
breakpoint()
tong = gia
giam = tong * phan_tram // 100
return tong - giam
print(tong_sau_giam([29000, 32000, 35000], 10))
Chạy file trong terminal: Windows gõ python hoa_don.py, macOS/Linux gõ python3 hoa_don.py. Dòng mở bằng (Pdb) là nơi bạn gõ lệnh. Bên dưới là một lần chạy thật bằng Python 3.14, mỗi lượt gõ p gia, tong rồi c:
python3 hoa_don.pyKẾT QUẢ
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(4)tong_sau_giam()
-> breakpoint()
(Pdb) p gia, tong
(29000, 0)
(Pdb) c
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(4)tong_sau_giam()
-> breakpoint()
(Pdb) p gia, tong
(32000, 29000)
(Pdb) c
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(4)tong_sau_giam()
-> breakpoint()Dòng > cho biết file, số dòng và hàm đang dừng, dòng -> là dòng sắp chạy. p gia, tong in giá trị hai biến, c (continue) chạy tiếp tới lần gặp breakpoint() sau. Ở lần dừng thứ hai, tong mới là 29000 dù đã qua hai món: đủ để thấy lỗi mà không sửa code. Python 3.12 dừng ở dòng ngay sau breakpoint(), nên dòng -> ghi tong = gia, còn giá trị in ra giống hệt.
Trên trang này pdb cũng chạy được: thêm breakpoint() vào một ví dụ, gõ các lệnh pdb vào ô Dữ liệu nhập, mỗi lệnh một dòng, rồi bấm Chạy. Trên trang, pdb không in dòng ->, đường dẫn hiện dạng /home/pyodide/run-…/main.py, và lệnh l in kèm nhiều mã màu dạng [1;34m. Dòng lệnh cuối cần là đủ số c cho chương trình chạy hết: ô trống hay q kết thúc bằng một traceback dài và SystemExit: 1.
Chạy từng dòng với pdb
Các lệnh pdb hay dùng:
Lệnh | Làm gì |
|---|---|
| In giá trị của một biểu thức, như |
| Chạy dòng hiện tại rồi dừng ở dòng kế tiếp, không đi vào hàm được gọi |
| Như |
| Chạy tiếp tới |
| In vài dòng code quanh chỗ đang dừng |
| Đặt điểm dừng ở dòng 4 |
| Thoát pdb và dừng chương trình. Đang dừng ở |
Không muốn sửa file thì chạy cả file dưới pdb bằng python -m pdb (macOS/Linux: python3 -m pdb). Chương trình dừng ở dòng đầu tiên. Bản hoa_don.py dưới đây đã bỏ dòng breakpoint(), nên dòng tong = gia là dòng 4:
python3 -m pdb hoa_don.pyKẾT QUẢ
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(1)<module>()
-> def tong_sau_giam(cac_mon, phan_tram):
(Pdb) b 4
Breakpoint 1 at /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py:4
(Pdb) c
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(4)tong_sau_giam()
-> tong = gia
(Pdb) p gia, tong
(29000, 0)
(Pdb) n
> /home/hocvien/hoc-python/hoa_don.py(3)tong_sau_giam()
-> for gia in cac_mon:
(Pdb) p tong
29000
(Pdb) qSau n, dòng tong = gia đã chạy và chương trình quay lên dòng for. Lần chạy này cho kết quả giống hệt trên Python 3.12.
Quên xóa breakpoint() thì chương trình đứng chờ lệnh pdb mỗi lần chạy. Muốn chạy qua mà chưa kịp xóa, đặt biến môi trường PYTHONBREAKPOINT bằng 0 để Python bỏ qua các lời gọi breakpoint():
Windows (PowerShell):
$env:PYTHONBREAKPOINT = "0"
python hoa_don.py
macOS/Linux:
PYTHONBREAKPOINT=0 python3 hoa_don.py
Kiểm tra nhanh
Với
gia = 32000vàtong = 0, lệnhprint(f"[debug] gia = {gia}, tong = {tong}")in ra gì?[debug] gia = gia, tong = tong[debug] gia = 32000, tong = 0[debug] 32000, 0
Trong khung bẫy đặt dòng in tạm sau
return, vì sao không thấy dòng[debug]nào?- Vì f-string không in được bên trong hàm
- Vì Python bỏ qua mọi lệnh
printcó chữ[debug] - Vì
returnkết thúc hàm, các dòng sau nó không bao giờ chạy
Chương trình đang dừng ở
breakpoint()trong vòng lặp. Những lệnh pdb nào làm đúng việc được ghi kèm?p tongin giá trị hiện tại củatongnchạy dòng hiện tại rồi dừng ở dòng kế tiếpqsửa lỗi rồi cho chương trình chạy tiếpcchạy tiếp tới lần gặpbreakpoint()sau
Hàm
phi_giaotrong khung bẫy còn quên một dòng in tạm. Lệnhprint(f"Phí giao: {phi_giao(250000):,} đ")in ra mấy dòng?- Một dòng, chỉ có phí giao
- Hai dòng: dòng
[debug]rồi dòng phí giao - Hai dòng: dòng phí giao rồi dòng
[debug]
Bài tập
Sửa hàm tính hóa đơn có giảm giá
Hàm tong_hoa_don(cac_mon, gia, phan_tram_giam) tính tiền một đơn: cac_mon là list các cặp (tên món, số ly), gia là dict tên món sang giá của chi nhánh, phan_tram_giam là số phần trăm giảm. Hàm cộng giá nhân số ly của mọi món, rồi trừ phần giảm làm tròn xuống tới đồng (tong * phan_tram_giam // 100). Hàm đang trả về sai ở hai chỗ. Dùng in tạm (hay breakpoint() trong một ô ví dụ phía trên) để tìm, sửa, rồi gỡ mọi dòng in tạm: hàm nộp lên không in gì và không sửa cac_mon, gia. cac_mon luôn có ít nhất một món.
Ví dụ: tong_hoa_don([("cà phê sữa", 2), ("bạc xỉu", 1)], gia, 10) với giá ở chi nhánh Huế trả về 81000.
Trả về: số tiền sau giảm, một int.
def tong_hoa_don(cac_mon, gia, phan_tram_giam):
for ten, so_ly in cac_mon:
tong = 0
tong += gia[ten] * so_ly
giam = tong * phan_tram_giam / 100
return tong - giam
# Sửa các dòng ở trênTóm tắt
Kết quả sai mà không có traceback: in tạm giá trị biến ở từng lượt để thấy nó lệch từ đâu.
Mở đầu dòng in tạm bằng
[debug], đặt trướcreturn, và xóa hết khi đã sửa xong.breakpoint()dừng chương trình và mở pdb; gõp bieu_thucđể xem giá trị.Trong pdb,
nchạy một dòng,sđi vào hàm,cchạy tiếp,qthoát.python -m pdb file.pychạy cả file dưới pdb,b 4đặt điểm dừng ở dòng 4.PYTHONBREAKPOINT=0làm Python bỏ qua các lời gọibreakpoint().
Câu hỏi thường gặp
Python debugger nào dễ dùng cho người mới?
pdb có sẵn trong Python nên dùng được trên máy nào có Python, kể cả máy chủ không có giao diện. Trình soạn code như VS Code có debugger dạng giao diện: bấm vào lề trái để đặt điểm dừng, rồi xem biến trong một khung bên cạnh. Hai cách làm cùng một việc, và các lệnh n, s, c của pdb tương ứng với các nút của VS Code.
Khi nào in tạm, khi nào dùng pdb?
In tạm nhanh khi bạn đã đoán được biến nào sai và chỉ cần xem vài giá trị. pdb hợp khi chưa biết nhìn vào đâu, hay vòng lặp chạy nhiều lượt mà bạn chỉ muốn dừng ở lượt nghi ngờ. Chương trình báo lỗi thì đọc traceback trước: nó chỉ ra dòng lỗi mà không cần cả hai cách trên.
Gõ lệnh trong pdb Python thì có sửa được giá trị biến không?
Được: gõ một câu lệnh gán như tong = 61000 rồi c, chương trình chạy tiếp với giá trị mới. Cách này giúp thử nhanh một cách sửa, nhưng chỉ đổi lần chạy hiện tại. Bạn vẫn phải sửa code trong file.
Đặt breakpoint trong Python mà chương trình không dừng thì sao?
Kiểm tra biến môi trường PYTHONBREAKPOINT có đang là 0 không, vì khi đó Python bỏ qua các lời gọi breakpoint(). Kiểm tra cả việc dòng có breakpoint() có thật sự chạy tới không: đặt nó trong nhánh if không bao giờ đúng, hay sau return, thì nó không dừng được.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.