Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

So sánh object Python và sắp xếp: __eq__, __lt__

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 7/17 · Chương 13

Lập trình hướng đối tượng

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

So sánh object trong Python bằng == mặc định chỉ hỏi "có phải cùng một object không", nên hai học viên cùng tên cùng điểm vẫn khác nhau. Viết __eq__ là bạn quyết định thế nào là bằng nhau theo nội dung; viết __lt__ là sorted() biết xếp object nào trước. Bài này viết cả hai cho class HocVien.

Cần biết trước: so sánh is và ==, sắp xếp list và __str__ và __repr__.

Vì sao hai object giống hệt nhau lại không bằng nhau

Class chưa có __eq__ thì a == b làm đúng việc của a is b: chỉ True khi hai tên cùng trỏ tới một object.

python
class HocVien:
    def __init__(self, ten, diem):
        self.ten = ten
        self.diem = diem

a = HocVien("Lan", 8.5)
b = HocVien("Lan", 8.5)
print(a == b, a is b, a == a)

KẾT QUẢ

False False True

Với số hay chuỗi, == so giá trị như bài is và ==. Với class bạn tự viết, Python không đoán được thuộc tính nào làm nên "giá trị", nên nó dùng cách chắc chắn nhất: cùng object mới bằng.

__eq__(): bằng nhau theo nội dung

__eq__(self, other) chạy khi bạn viết self == other. Nó trả về True hoặc False, hoặc giá trị đặc biệt NotImplemented khi other thuộc kiểu nó không biết so:

python
class HocVien:
    def __init__(self, ten, diem):
        self.ten = ten
        self.diem = diem

    def __eq__(self, other):
        if not isinstance(other, HocVien):
            return NotImplemented
        return (self.ten, self.diem) == (other.ten, other.diem)

a = HocVien("Lan", 8.5)
b = HocVien("Lan", 8.5)
print(a == b, a is b, a == "Lan", a != b)

KẾT QUẢ

True False False False

isinstance() chặn trường hợp other là một chuỗi hay số. Nhận NotImplemented, Python thử hỏi phía bên kia, rồi mới dùng phép so cùng object, nên a == "Lan" là False thay cho báo lỗi. != tự lấy ngược kết quả của __eq__. Giống hai tờ giấy khai sinh in hai lần: tờ giấy khác nhau, nhưng ghi cùng một người. Đổi b = HocVien("Lan", 8.5) thành b = HocVien("Lan", 9.0) rồi chạy lại: kết quả in False False False True.

Class có __eq__ mà không có __hash__ thì object không đưa được vào set hay làm khóa dict nữa, Python báo TypeError; bài phương thức đặc biệt nói cách viết __hash__.

__lt__() để sorted() xếp được

sorted(), list.sort(), min() dùng <; max() dùng >, mà Python đảo a > b thành b < a, nên __lt__ đủ cho cả bốn. Class không có __lt__ thì cả bốn đều dừng:

__lt__(self, other) chạy khi viết self < other và trả về True khi self phải đứng trước:

python
class HocVien:
    def __init__(self, ten, diem):
        self.ten = ten
        self.diem = diem

    def __repr__(self):
        return f"HocVien({self.ten!r}, {self.diem!r})"

    def __lt__(self, other):
        if not isinstance(other, HocVien):
            return NotImplemented
        return self.diem < other.diem

lop = [HocVien("Lan", 8.5), HocVien("Hà", 9.0), HocVien("Huy", 7.0)]
print(sorted(lop), max(lop))

KẾT QUẢ

[HocVien('Huy', 7.0), HocVien('Lan', 8.5), HocVien('Hà', 9.0)] HocVien('Hà', 9.0)

__repr__ của bài __str__ và __repr__ làm list in ra đọc được. Có __lt__ thì a > b cũng chạy, vì Python đảo thành b < a; nhưng <= vẫn báo TypeError, trừ khi bạn viết thêm __le__ hoặc dùng total_ordering của bài functools.

Sắp xếp object bằng key=

__lt__ cho class một thứ tự tự nhiên, như học viên xếp theo điểm. Muốn xếp theo thứ khác mà không sửa class, dùng key= với một lambda như bài sắp xếp list:

python
class HocVien:
    def __init__(self, ten, diem):
        self.ten = ten
        self.diem = diem

lop = [HocVien("Minh", 7.0), HocVien("Lan", 8.5),
       HocVien("Quân", 9.0)]
theo_ten = sorted(lop, key=lambda hv: hv.ten)
theo_diem = sorted(lop, key=lambda hv: hv.diem, reverse=True)
print(theo_ten[0].ten, theo_ten[-1].ten, theo_diem[0].ten)

KẾT QUẢ

Lan Quân Quân

key= chạy được cả khi class không có __lt__, vì sorted() khi đó so các giá trị mà key trả về. Viết __lt__ khi class có một thứ tự ai cũng hiểu như nhau; dùng key= cho các thứ tự còn lại.

Phép so sánh chỉ là một nhóm toán tử. + giữa hai giao dịch, len() của một sổ chi tiêu, in trên một lớp học cũng gọi những phương thức đặc biệt như __add__, __len__, __contains__; bài nạp chồng toán tử viết tiếp các phương thức đó.

Kiểm tra nhanh

  1. Class chưa có __eq__, hai object tạo cùng tên cùng điểm. a == b cho gì?

    • True, vì thuộc tính giống nhau
    • False, vì là hai object khác nhau
    • Báo lỗi TypeError
  2. Trong __eq__, khi other không phải HocVien nên trả về gì?

    • False
    • None
    • NotImplemented
  3. Class có __lt__ so theo điểm. max(lop) trả về học viên nào?

    • Học viên điểm cao nhất
    • Học viên đầu tiên trong list
    • Báo lỗi TypeError, vì thiếu __gt__
  4. Class HocVien đã có __lt__ theo điểm. Muốn in danh sách theo tên, cách nào hợp hơn?

    • Sửa __lt__ so theo tên
    • sorted(lop, key=lambda hv: hv.ten)
    • Viết thêm __eq__ so theo tên
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Thứ tự xếp hạng học viên

Viết thân phương thức __lt__(self, other) để sorted() xếp học viên theo bảng xếp hạng: điểm cao đứng trước; bằng điểm thì tên đứng trước theo thứ tự chữ cái (so chuỗi bằng <). Khi other không phải HocVien thì trả về NotImplemented. Ví dụ: HocVien("Quân", 9.0) < HocVien("Lan", 8.5) là True.

Trả về: self có đứng trước other không, một bool.

python
class HocVien:
    def __init__(self, ten, diem):
        self.ten = ten
        self.diem = diem

    def __lt__(self, other):
        pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Không có __eq__, == giữa hai object làm việc của is.

  • __eq__(self, other) quyết định bằng nhau theo nội dung; != tự lấy ngược kết quả.

  • Gặp kiểu không biết so thì trả về NotImplemented, để Python thử phía bên kia.

  • sorted(), sort(), min(), max() chỉ cần __lt__; thiếu nó thì báo TypeError.

  • Dùng __lt__ cho thứ tự tự nhiên của class, key= cho mọi thứ tự khác.

Câu hỏi thường gặp

Sort object Python theo nhiều tiêu chí thế nào?

Cho key= trả về một tuple: sorted(lop, key=lambda hv: (-hv.diem, hv.ten)) xếp điểm giảm dần, bằng điểm thì theo tên. Tuple được so phần đầu trước, như bài sắp xếp tên tiếng Việt dùng cho họ tên. Dấu trừ chỉ dùng được với số; tên tiếng Việt có dấu cần hàm key riêng của bài đó.

__eq__ Python có cần viết cùng __ne__ không?

Không cần. __ne__ mặc định gọi __eq__ rồi lấy ngược kết quả cho !=. Khi __eq__ trả về NotImplemented thì __ne__ cũng trả về NotImplemented, và Python hỏi tới toán hạng bên kia. Chỉ viết __ne__ khi "khác nhau" của bạn không đúng là ngược của "bằng nhau", trường hợp rất hiếm.

__lt__ có đủ cho mọi phép so sánh không?

Không: __lt__ đủ cho <, > và việc sắp xếp, còn <=, >= cần phương thức riêng. Decorator total_ordering của module functools sinh các phương thức còn thiếu từ __eq__ và __lt__.

Chủ đề

so sánh object python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập