Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Thư viện chuẩn Python: công cụ phát triển và gỡ lỗi

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 11/12 · Chương 27

Tra cứu thư viện chuẩn

  • 10 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Thư viện phát triển đi kèm Python lo phần việc quanh code: kiểm thử, gỡ lỗi, đo thời gian, đọc chính code Python như dữ liệu. Trang này gom chúng vào một bảng tra, nhiều hàng kèm một ví dụ ngắn, rồi đi kỹ vào các module chưa có bài riêng như ast, dis, importlib, traceback, trace, zipapp.

Cần biết trước: isinstance, dir, getattr, context manager và đo thời gian chạy.

Bảng tra nhanh: module công cụ phát triển

Mỗi hàng là một module, dùng sau import <tên module>. Cột "Trang" đo trên trình chạy Pyodide 3.14 của trang ngày 15/11/2026: trang không có bàn phím cho trình gỡ lỗi, không có cửa sổ đồ họa.

Module

Làm gì

Ví dụ

Kết quả

Trang

Bài

unittest

viết và chạy test

unittest.TestCase().assertEqual(2, 2)

None

chạy

unittest

doctest

chạy ví dụ viết trong docstring

—

—

chạy, nhưng testmod() không thấy hàm của bạn

doctest

pdb

gỡ lỗi từng dòng

—

—

không có bàn phím

gỡ lỗi

timeit, cProfile

đo thời gian, tìm chỗ chậm

timeit.timeit("2 ** 10", number=1000) > 0

True

chạy

đo thời gian chạy

trace

đếm số lần mỗi dòng chạy

—

—

chạy nhưng không đếm

trang này

gc

bộ gom rác

gc.isenabled()

True

chạy

garbage collector

tracemalloc, weakref

theo dõi bộ nhớ

tracemalloc.is_tracing()

False

chạy

memory leak

inspect

xem chữ ký, mã nguồn của hàm

inspect.signature(lambda gia, so=1: 0)

<Signature (gia, so=1)>

chạy

isinstance, dir, getattr

typing

gợi ý kiểu

typing.get_args(typing.Literal["M", "L"])

('M', 'L')

chạy

typing nâng cao

abc

lớp trừu tượng

issubclass(abc.ABCMeta, type)

True

chạy

lớp trừu tượng

contextlib

công cụ viết context manager

—

—

chạy

context manager

venv

môi trường ảo

—

—

không có

venv

ast

đọc code thành cây cú pháp

ast.literal_eval("[32000, 'M']")

[32000, 'M']

chạy

trang này

dis

xem lệnh bytecode

—

—

chạy

trang này

importlib

import theo tên lúc chạy

importlib.import_module("json").dumps([1])

'[1]'

chạy

trang này

traceback

lấy và in traceback trong code

—

—

chạy

trang này

pydoc

tài liệu của hàm, module

—

—

chạy

trang này

zipapp

gói thư mục code thành một file .pyz

—

—

chạy

trang này

builtins

các hàm có sẵn như len, print

builtins.len is len

True

chạy

trang này

turtle

vẽ bằng con rùa

—

—

không có

trang này

Đoạn sau in lại cột kết quả. Chuỗi in ra không có dấu nháy như trong bảng:

python
import unittest, timeit, gc, tracemalloc, inspect, typing, abc
import ast, importlib, builtins
print(unittest.TestCase().assertEqual(2, 2), gc.isenabled())
print(timeit.timeit("2 ** 10", number=1000) > 0)
print(tracemalloc.is_tracing(), issubclass(abc.ABCMeta, type))
print(inspect.signature(lambda gia, so=1: 0))
print(typing.get_args(typing.Literal["M", "L"]))
print(ast.literal_eval("[32000, 'M']"))
print(importlib.import_module("json").dumps([1]))
print(builtins.len is len)

KẾT QUẢ

None True
True
False True
(gia, so=1)
('M', 'L')
[32000, 'M']
[1]
True

Đổi "[32000, 'M']" thành "(32000, 'M')" rồi chạy lại: dòng thứ sáu in (32000, 'M'), một tuple. print() của một Signature chỉ in phần trong ngoặc. Đo thời gian và cProfile là việc của bài mẹ, đo thời gian chạy. contextlib.contextmanager, suppress() và ExitStack có ở bài context manager.

Đọc code như dữ liệu: ast

ast.parse(code) đổi một đoạn code thành cây cú pháp: mỗi nút là một phần của code như tên biến (ast.Name), phép tính (ast.BinOp), lời gọi hàm (ast.Call). ast.walk(cay) đi qua mọi nút. ast.literal_eval(chuoi) chỉ đọc giá trị viết sẵn: số, chuỗi, list, tuple, dict, set, True, None. Gặp tên biến hay lời gọi hàm thì nó báo ValueError, chuỗi sai cú pháp thì báo SyntaxError.

python
import ast
print(ast.literal_eval("{'size': ['M', 'L'], 'gia': 32000}"))
cay = ast.parse("tong = gia * so_ly + phi_ship")
ten = {n.id for n in ast.walk(cay) if isinstance(n, ast.Name)}
print(sorted(ten))
print(ast.dump(ast.parse("gia * 2", mode="eval").body))

KẾT QUẢ

{'size': ['M', 'L'], 'gia': 32000}
['gia', 'phi_ship', 'so_ly', 'tong']
BinOp(left=Name(id='gia', ctx=Load()), op=Mult(), right=Constant(value=2))

Công cụ như trình định dạng code và trình soát kiểu đọc code bằng cây như thế này. Giới hạn: cây không giữ chú thích và khoảng trắng, nên ast.unparse(cay) cho lại code nhưng mất các dòng #.

Xem bytecode: dis

Python dịch code thành bytecode, các lệnh nhỏ cho máy ảo của Python, rồi mới chạy. dis.dis(ham) in các lệnh đó, dis.get_instructions() trả về chúng từng cái một. Phép nhân gia * so_ly thành một lệnh BINARY_OP với đối số *:

python
import dis
ma = compile("gia * so_ly", "<don>", "eval")
lenh = [(i.opname, i.argrepr) for i in dis.get_instructions(ma)]
print([l for l in lenh if l[0] == "BINARY_OP"])

KẾT QUẢ

[('BINARY_OP', '*')]

Giới hạn: tên và số lệnh bytecode đổi qua từng bản Python, nên in cả dis.dis() cho kết quả khác nhau giữa 3.12, 3.13 và 3.14. Chỉ dùng dis để tìm hiểu, đừng để code phụ thuộc vào nó.

Import theo tên lúc chạy: importlib

importlib.import_module("tên") import một module khi tên chỉ có lúc chạy, như tên đọc từ file cấu hình. importlib.util.find_spec("tên") cho None khi module không có, thay cho việc thử import rồi bắt lỗi. Cả hai theo đúng luật của lệnh import.

python
import importlib, importlib.util
for ten in ["json", "csv", "khong_co_module_nay"]:
    if importlib.util.find_spec(ten) is None:
        print(ten, "không có")
    else:
        print(ten, importlib.import_module(ten).__name__)

KẾT QUẢ

json json
csv csv
khong_co_module_nay không có

Giới hạn: tên lấy từ người dùng thì kiểm với một list cho phép trước khi import, vì import một module là chạy code của nó.

Lấy traceback trong code: traceback

Bài traceback dạy đọc khối báo lỗi Python in ra khi chương trình dừng. Module traceback lấy chính khối đó ngay trong except, để ghi vào log mà chương trình vẫn chạy tiếp: traceback.format_exc() trả về một chuỗi, traceback.print_exc() in ra sys.stderr.

python
import traceback
def tinh_tien(tong, so_nguoi):
    return tong / so_nguoi
try:
    tinh_tien(64000, 0)
except ZeroDivisionError:
    dong = traceback.format_exc().splitlines()
    print(dong[0].startswith("Traceback"))
    print(dong[-1])

KẾT QUẢ

True
ZeroDivisionError: division by zero

Dòng đầu là tiêu đề, dòng cuối là tên lỗi và thông báo, các dòng giữa là tên file, số dòng và tên hàm của từng bước gọi. Giới hạn: số dòng và tên file đổi theo chỗ bạn chạy, đừng so traceback bằng chuỗi cố định trong test.

Đếm dòng, tài liệu, gói ứng dụng: trace, pydoc, zipapp, builtins

trace đếm mỗi dòng chạy bao nhiêu lần, hợp để xem một nhánh if có bao giờ chạy không. Trên trang, trace chạy nhưng không đếm được dòng nào, nên đoạn sau chạy trên máy với Python 3.14:

python
import trace
def tinh(n):
    tong = 0
    for i in range(n):
        tong += i
    return tong
t = trace.Trace(count=1, trace=0)
t.runfunc(tinh, 3)
so_lan = {dong: v for (ten, dong), v in t.results().counts.items()}
print(sorted(so_lan.items()))

KẾT QUẢ

[(3, 1), (4, 4), (5, 3), (6, 1)]

Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.

Dòng 4, dòng for, chạy 4 lần: 3 lần lấy i và 1 lần thấy range đã hết. pydoc là thứ đứng sau help(): python -m pydoc len (macOS/Linux: python3 -m pydoc len) in tài liệu của len ngay trong terminal. zipapp gói một thư mục có file __main__.py thành một file .pyz chạy được bằng python quan.pyz (macOS/Linux: python3 quan.pyz). builtins chứa mọi hàm có sẵn như len, print, open. Đặt một biến tên len sẽ che hàm của builtins, builtins.len vẫn gọi được bản gốc.

turtle vẽ hình bằng một con rùa di chuyển trên cửa sổ, xây trên tkinter, giao diện đồ họa của thư viện chuẩn có ở bài tkinter. Cả hai cần cửa sổ của hệ điều hành nên không có trên trang.

Kiểm tra nhanh

  1. Sau import ast, ast.literal_eval("{'gia': 32000, 'size': ('M', 'L')}") trả về gì?

    • {'gia': 32000, 'size': ('M', 'L')}
    • "{'gia': 32000, 'size': ('M', 'L')}"
    • Python báo lỗi ValueError
  2. Những chuỗi nào ast.literal_eval() đọc được mà không báo lỗi?

    • "[1, 2.5, 'M']"
    • "{'mon': None, 'con': True}"
    • "len('abc')"
    • "gia * 2"
  3. File bang_gia.py có BAC_XIU = 32000 đã được import bằng importlib.import_module("bang_gia"). Sửa file thành 35000 rồi gọi lại import_module("bang_gia").BAC_XIU thì được gì?

    • 32000
    • 35000
    • Python báo lỗi ImportError
  4. Sau import traceback, trong except ZeroDivisionError as loi: của 64000 / 0, lệnh nào in cả tên lỗi lẫn thông báo của nó?

    • print(loi)
    • print(loi.args)
    • print(traceback.format_exc().splitlines()[-1])
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Viết hàm đọc dữ liệu an toàn và tìm tên biến

Viết thân hai hàm cho công cụ kiểm tra công thức tính giá của quán, cả hai dùng module ast:

  • doc_du_lieu(chuoi): đọc một chuỗi viết theo cú pháp Python như "{'size': ['M', 'L']}" thành giá trị. Chuỗi có lời gọi hàm, tên biến hay sai cú pháp thì trả về None, không bao giờ chạy code trong chuỗi.

  • ten_bien(bieu_thuc): trả về list các tên biến và tên hàm xuất hiện trong bieu_thuc, mỗi tên một lần, xếp theo bảng chữ cái. Tên phương thức sau dấu chấm như count trong menu.count(mon) không tính.

Trả về: doc_du_lieu trả về giá trị đọc được, hoặc None. ten_bien trả về một list.

python
import ast


def doc_du_lieu(chuoi):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này


def ten_bien(bieu_thuc):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • ast.literal_eval() đọc giá trị viết sẵn và không bao giờ chạy code, khác eval().

  • ast.parse() và ast.walk() đọc code thành cây, tên biến là các nút ast.Name.

  • importlib.import_module() import theo tên lúc chạy, gọi lại thì trả về bản đã nhớ. reload() mới đọc lại file.

  • traceback.format_exc() lấy cả khối traceback trong except, print(loi) chỉ có thông báo.

  • trace không đếm được trên trang, còn pdb, venv, turtle thì không dùng được ở đây.

Câu hỏi thường gặp

Module timeit và trace trong Python khác nhau thế nào?

timeit đo một đoạn code chạy mất bao lâu, chạy lặp nhiều lần cho số đo ổn định. trace đếm mỗi dòng chạy bao nhiêu lần, không đo thời gian. Tìm hàm chậm trong cả chương trình thì dùng cProfile, có ở bài đo thời gian chạy.

Module gc và inspect trong Python dùng khi nào?

gc điều khiển bộ gom rác, chủ yếu dùng khi tìm rò rỉ bộ nhớ: gc.collect() gom ngay, gc.get_referrers() cho biết ai còn giữ một object. inspect xem bên trong hàm và class, như inspect.signature() cho danh sách tham số. Cả hai có bài riêng: garbage collector và isinstance, dir, getattr.

Công cụ soát kiểu mypy có trong thư viện phát triển của Python không?

Không, mypy là gói ngoài, cài bằng python -m pip install mypy rồi chạy python -m mypy ten_file.py (macOS/Linux: đổi python thành python3). Nó đọc gợi ý kiểu của module typing và báo chỗ sai trước khi chạy, như hàm chú thích list[int] mà nhận một list chuỗi. Thư viện chuẩn chỉ có typing để viết gợi ý, không có công cụ soát kiểu.

Chủ đề

thư viện phát triển python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập