Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Python automation: tự động hóa công việc lặp lại

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 7/8 · Chương 22

Mạng, giao diện và tự động hóa

  • 7 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Python automation là dùng Python để làm thay bạn những việc lặp đi lặp lại trên máy tính: gom file báo cáo, đọc bảng tính, lấy dữ liệu từ web, gửi email, và chạy chúng theo lịch. Bài này cho bạn bản đồ các việc đó, module nào lo việc nào, và một ví dụ tự động hóa file chạy được ngay trên trang.

Cần biết trước: đọc file CSV, shutil, glob, tempfile, requests và gửi email bằng smtplib.

Việc nào nên tự động hóa bằng Python

Một việc đáng tự động hóa khi nó lặp lại đều đặn và làm theo quy tắc rõ ràng, như sáng nào cũng tải tỷ giá, ghép vào bảng rồi gửi cho phòng kế toán. Việc cần phán đoán từng lần, như duyệt một hợp đồng, thì chương trình chỉ nên chuẩn bị dữ liệu cho người quyết. Bảng dưới ghép từng loại việc với công cụ, phần lớn có sẵn trong thư viện chuẩn:

Việc

Công cụ

Bài

Chép, chuyển, tìm file

shutil, glob, pathlib

shutil, glob, tempfile

Đọc, ghi bảng tính CSV

csv

đọc file CSV

Lấy dữ liệu từ web, gọi API

gói requests

requests

Gửi email báo cáo

smtplib, email

gửi email

Chạy chương trình khác

subprocess

subprocess

Lặp lại sau một khoảng thời gian

threading.Timer, sched

daemon thread và Timer

Bảng tính Excel (.xlsx) và điều khiển trình duyệt cần gói ngoài như openpyxl hay Playwright. Bài học gì tiếp theo nói về chúng. Khi một file Excel chỉ cần đọc số liệu, lưu nó thành CSV rồi dùng csv là cách nhanh để bắt đầu.

Tự động hóa file: gom số liệu từ nhiều file CSV

Mỗi ngày phòng kế toán nhận một file ty-gia-2026-11-<ngày>.csv. Khối dưới tạo ba file như vậy trong một thư mục tạm, rồi đọc hết bằng glob() và csv.DictReader để tính giá USD trung bình:

python
import csv
import tempfile
from pathlib import Path
with tempfile.TemporaryDirectory() as tam:
    thu_muc = Path(tam)
    for ngay, gia in [(12, 25460), (13, 25470), (14, 25480)]:
        ten = thu_muc / f"ty-gia-2026-11-{ngay}.csv"
        ten.write_text(f"ma,gia\nUSD,{gia}\n", encoding="utf-8")
    cac_gia = []
    for duong_dan in thu_muc.glob("ty-gia-*.csv"):
        with open(duong_dan, newline="", encoding="utf-8") as f:
            for dong in csv.DictReader(f):
                cac_gia.append(int(dong["gia"]))
    tb = sum(cac_gia) / len(cac_gia)
    print(len(cac_gia), "file, trung bình", tb)

KẾT QUẢ

3 file, trung bình 25470.0

Giá trị đọc từ CSV là chuỗi, nên cần int() trước khi cộng. Đổi 25480 thành 25510 rồi chạy lại: dòng in ra thành 3 file, trung bình 25480.0. Với thư mục thật, bạn thay Path(tam) bằng đường dẫn tới thư mục chứa file của mình. Viết đường dẫn đầy đủ: khi chương trình chạy theo lịch, thư mục đang làm việc thường không phải thư mục của file .py.

Web và email: chuỗi việc của một báo cáo

Một báo cáo tự động thường là một chuỗi bước ngắn, mỗi bước bạn đã học ở một bài riêng. Chương trình gọi API tỷ giá bằng requests.get(..., timeout=10) và kiểm raise_for_status(). Nó ghi số liệu ra file CSV, rồi soạn một EmailMessage đính kèm file đó và gửi qua smtplib, mật khẩu đọc từ biến môi trường.

Điều làm chương trình tự động đáng tin là cách nó xử lý lúc hỏng. Mỗi bước gọi ra ngoài (mạng, máy chủ thư) cần timeout và một khối try/except ghi lại lỗi, để sáng hôm sau bạn biết vì sao không có thư. Khi cần chạy một công cụ dòng lệnh có sẵn, như nén thư mục bằng tar, subprocess.run([...], check=True) gọi nó và báo lỗi nếu công cụ thất bại.

Chạy theo lịch: cron và Task Scheduler

Chương trình tự động hóa thường không tự chờ tới giờ. Hệ điều hành gọi nó theo lịch, và chương trình chạy xong thì thoát. Trên macOS/Linux, lệnh crontab -e mở bảng lịch của bạn, mỗi dòng là năm ô thời gian rồi tới lệnh. Dòng dưới chạy báo cáo lúc 8 giờ 0 phút, từ thứ Hai (1) tới thứ Sáu (5).

macOS/Linux:

bash
0 8 * * 1-5 /usr/bin/python3 /duong-dan-cua-ban/bao_cao.py

Năm ô theo thứ tự là phút, giờ, ngày trong tháng, tháng, thứ trong tuần, và * nghĩa là giá trị nào cũng được. Gõ which python3 để biết đường dẫn Python thay cho /usr/bin/python3.

Trên Windows, Task Scheduler làm việc tương tự. Lệnh dưới tạo một việc chạy lúc 8 giờ từ thứ Hai tới thứ Sáu, như dòng cron trên. Task Scheduler cũng cần đường dẫn đầy đủ tới python.exe: gõ python -c "import sys; print(sys.executable)" trong PowerShell để biết nó, rồi thay cho C:\duong-dan-python\python.exe. Chọn đường dẫn không có dấu cách cho cả Python và file script, vì dấu cách làm /TR hiểu sai lệnh.

Windows (PowerShell):

bash
schtasks /Create /SC WEEKLY /D MON,TUE,WED,THU,FRI /ST 08:00 /TN "BaoCaoTyGia" /TR "C:\duong-dan-python\python.exe C:\duong-dan-cua-ban\bao_cao.py"

Thay duong-dan-cua-ban bằng thư mục thật của bạn trong cả hai lệnh. Bài này không chạy hai lệnh trên vì chúng tạo lịch thật trên máy. Khi chỉ cần lặp lại trong lúc chương trình đang mở, threading.Timer hay sched ở bài daemon thread và Timer là đủ.

Kiểm tra nhanh

  1. Những việc nào làm được chỉ với thư viện chuẩn của Python?

    • Chuyển các file .pdf trong một thư mục vào thư mục con
    • Đọc thẳng file Excel .xlsx
    • Gửi email báo cáo có đính kèm qua máy chủ SMTP
    • Đọc một file CSV xuất từ phần mềm kế toán
  2. Trong khung bẫy, vì sao glob("*.csv") chỉ trả về một file?

    • Vì file thứ hai còn rỗng
    • Vì trên Linux, macOS và trên trang, mẫu glob phân biệt chữ hoa, chữ thường
    • Vì glob() chỉ trả về file đầu tiên khớp mẫu
  3. Báo cáo cần chạy một công cụ dòng lệnh có sẵn để nén thư mục. Module nào lo việc đó?

    • shutil.move()
    • glob
    • subprocess
  4. Dòng cron 30 7 * * 1 chạy lệnh lúc nào?

    • 7 giờ 30 phút ngày mùng 1 hằng tháng
    • 7 giờ 30 phút mỗi thứ Hai
    • Mỗi 30 phút, từ 7 giờ sáng thứ Hai
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Dọn thư mục tải về theo đuôi file

Viết hàm don_thu_muc(thu_muc) nhận một Path của một thư mục. Với mỗi file nằm ngay trong thư mục đó (bỏ qua thư mục con có sẵn), lấy đuôi file viết thường, không có dấu chấm: BAO-CAO.CSV có đuôi csv. File không có đuôi thì dùng khac. Chuyển file vào thư mục con mang tên đuôi đó, tạo thư mục con nếu chưa có, giữ nguyên tên file. Hàm đếm số file đã chuyển theo từng đuôi.

Ví dụ: thư mục có a.csv, b.csv, ghi-chu.txt thì sau khi chạy có csv/a.csv, csv/b.csv, txt/ghi-chu.txt, và hàm trả về {"csv": 2, "txt": 1}.

Trả về: số file theo đuôi, một dict.

python
import shutil
from pathlib import Path

def don_thu_muc(thu_muc):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Tự động hóa việc lặp lại đều đặn và theo quy tắc rõ, để việc cần phán đoán cho người.

  • File: shutil, glob, pathlib. Bảng tính CSV: csv. Web: requests. Email: smtplib và email. Chương trình khác: subprocess.

  • Mẫu glob phân biệt chữ hoa trên Linux và macOS, case_sensitive=False cho cùng kết quả trên các hệ điều hành.

  • Mỗi bước gọi ra ngoài cần timeout và try/except ghi lại lỗi.

  • Lịch chạy do hệ điều hành lo: cron trên macOS/Linux, Task Scheduler trên Windows.

  • Chương trình chạy theo lịch nên dùng đường dẫn đầy đủ.

Câu hỏi thường gặp

Người mới học Python nên tự động hóa việc gì trước?

Chọn một việc bạn làm tay mỗi tuần và tốn mười lăm phút trở lên, như đổi tên ảnh, gom file báo cáo hay ghép nhiều file CSV. Viết chương trình cho đúng một việc đó, chạy tay vài lần cho tới khi tin được, rồi mới đặt lịch chạy.

Tự động hóa Python có thay được phần mềm RPA không?

Với việc trên file, bảng tính CSV, API và email, Python làm được và dễ kiểm soát hơn. Việc phải bấm chuột trên giao diện của phần mềm khác thì cần công cụ điều khiển giao diện, hoặc Playwright khi đó là trang web, đều là gói ngoài.

Chương trình chạy bằng cron báo không tìm thấy file, sao vậy?

Cron chạy lệnh từ thư mục nhà của bạn với ít biến môi trường hơn terminal, nên đường dẫn tương đối như ty-gia.csv trỏ sai chỗ. Dùng đường dẫn đầy đủ, và ghi lỗi ra file nhật ký để xem lại. Lỗi này là FileNotFoundError.

Chủ đề

python automation

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập