Thư viện chuẩn Python: hệ điều hành và dòng lệnh
Bài 8/12 · Chương 27
Tra cứu thư viện chuẩn
- 10 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 14
Thư viện chuẩn Python có cả một nhóm module làm việc với hệ điều hành và dòng lệnh: biến môi trường, tham số dòng lệnh, chạy chương trình khác, thông tin máy. Trang này gom chúng vào một bảng tra, phần lớn các hàng kèm một ví dụ ngắn, rồi đi kỹ vào các module chưa có bài riêng như platform, shlex, getopt, cmd, atexit.
Cần biết trước: module os, module sys và subprocess.
Bảng tra nhanh: module hệ điều hành và dòng lệnh
Mỗi hàng là một module, dùng sau import <tên module>. Cột "Trang" đo trên trình chạy Pyodide 3.14 của trang ngày 15/11/2026: trang chạy trong trình duyệt, không có tiến trình con, không có bàn phím cho input().
Module | Làm gì | Ví dụ | Kết quả | Trang | Bài |
|---|---|---|---|---|---|
| file, thư mục, biến môi trường |
|
| chạy | |
| chạy một lệnh qua shell, chỉ lấy mã trạng thái | — | — | không có shell | thay bằng subprocess |
| chạy chương trình khác, lấy kết quả | — | — | báo | |
| thông tin trình chạy Python |
|
| chạy | |
| đọc tham số dòng lệnh, tự sinh |
|
| chạy | |
| ghi log theo mức |
|
| chạy | |
| cảnh báo không dừng chương trình |
|
| chạy | |
| ngủ, đo giờ |
|
| chạy | |
| bắt tín hiệu như Ctrl+C | — | — | không có tín hiệu gửi tới | |
| gọi hàm của thư viện C |
|
| chạy | |
| tên hệ điều hành, bản Python |
|
| chạy, in | trang này |
| tách dòng lệnh như shell |
|
| chạy | trang này |
| đọc tùy chọn kiểu C |
|
| chạy | trang này |
| đọc tùy chọn, kiểu cũ của |
|
| chạy | trang này |
| khung cho chương trình gõ lệnh | — | — | chạy | trang này |
| tên các mã lỗi hệ thống |
|
| chạy, số khác máy | trang này |
| gọi hàm khi chương trình kết thúc | — | — | hàm không được gọi | trang này |
| gõ mật khẩu không hiện chữ | — | — | không có bàn phím | trang này |
| chờ nhiều kênh vào ra | — | — | chạy, không có socket mạng | trang này |
| nơi cài gói, cấu hình bản Python |
|
| chạy | trang này |
| giao diện chữ trong terminal | — | — | không có | trang này |
Đoạn sau in lại cột kết quả. Chuỗi in ra không có dấu nháy như trong bảng:
import os, sys, argparse, logging, time, ctypes, platform
import shlex, getopt, optparse, errno, sysconfig
print(os.path.join("bao-cao", "thang-11.csv"), sys.version_info[0])
print(argparse.ArgumentParser().parse_args([]))
print(logging.getLevelName(logging.WARNING))
print(issubclass(DeprecationWarning, Warning))
print(time.gmtime(0).tm_year, ctypes.sizeof(ctypes.c_int32))
print(platform.python_version_tuple()[0])
print(shlex.split('pha --mon "bạc xỉu"'))
print(getopt.getopt(["-s", "2"], "s:"))
print(optparse.OptionParser().parse_args([])[1])
print(errno.errorcode[errno.ENOENT])
print(sysconfig.get_python_version())KẾT QUẢ
bao-cao/thang-11.csv 3
Namespace()
WARNING
True
1970 4
3
['pha', '--mon', 'bạc xỉu']
([('-s', '2')], [])
[]
ENOENT
3.14Dòng cuối là bản Python đang chạy, nên Python 3.13 in 3.13 và Python 3.12 in 3.12.
Đổi ["-s", "2"] thành ["-s", "2", "ban-3"] rồi chạy lại: dòng thứ tám in ([('-s', '2')], ['ban-3']), vì phần không phải tùy chọn vào list thứ hai. os.system("lệnh") luôn chạy qua shell và chỉ trả về một con số trạng thái, nên chương trình mới dùng subprocess.run(), có ở bài mẹ subprocess. signal và ctypes chỉ được nhắc tới ở đây, mỗi cái có bài riêng. Trên Windows, đường dẫn của dòng đầu in bằng dấu \.
Thông tin máy đang chạy: platform, sysconfig, site
platform trả lời câu hỏi "chương trình đang chạy trên máy nào": system() cho tên hệ điều hành ('Linux', 'Windows', 'Darwin' cho macOS), machine() cho kiến trúc chip. sysconfig cho cấu hình của chính bản Python, như thư mục cài gói, còn site là module Python tự nạp lúc khởi động để thêm thư mục gói vào sys.path. Kết quả khác nhau theo máy, nên đoạn sau chạy trên máy Linux với Python 3.14.4:
import platform
print(platform.system(), platform.machine())KẾT QUẢ
Linux x86_64Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Bấm Chạy trên trang thì in Emscripten wasm32: trình duyệt chạy một bản Python dịch sang WebAssembly. Code cần xử lý khác nhau theo hệ điều hành thì so platform.system() với "Windows", hoặc sys.platform với "win32". Giới hạn: trên Linux, platform.release() cho số phiên bản nhân, không cho tên bản phân phối như Ubuntu. Trên Windows 11, từ Python 3.12 platform.release() cho '11', bản Python cũ hơn vẫn cho '10'.
Tách dòng lệnh như shell: shlex
Một lệnh gõ trong terminal là một chuỗi. Shell tách chuỗi thành từng đối số và giữ nguyên phần trong dấu nháy. shlex.split() làm đúng việc đó trong Python, shlex.quote() làm ngược lại: thêm nháy cho một đối số có khoảng trắng, và shlex.join() ghép list thành một dòng lệnh.
import shlex
lenh = shlex.split('in --file "hoa don 11.txt" --so 2')
print(lenh)
print(shlex.quote("hoa don 11.txt"), shlex.join(["ls", "bao cao"]))KẾT QUẢ
['in', '--file', 'hoa don 11.txt', '--so', '2']
'hoa don 11.txt' ls 'bao cao'List của shlex.split() là thứ subprocess.run() nhận. Giới hạn: shlex theo luật của shell Unix, dòng lệnh của Windows có luật nháy khác.
Đọc tùy chọn dòng lệnh kiểu cũ: getopt, optparse
argparse là lựa chọn cho chương trình mới, theo tài liệu Python. Hai module cũ hơn vẫn có trong code bạn sẽ gặp. getopt.getopt(doi_so, "m:s:", ["mon=", "so="]) đọc tùy chọn ngắn như -m và dài như --mon, dấu : hay = nghĩa là tùy chọn đó cần một giá trị. Kết quả là list các cặp (tên, giá trị) cùng phần còn lại.
import getopt
doi_so = ["--mon", "trà đào", "-s", "3", "ban-2"]
cap, con_lai = getopt.getopt(doi_so, "m:s:", ["mon=", "so="])
print(cap, con_lai)
try:
getopt.getopt(["-x"], "m:s:", ["mon=", "so="])
except getopt.GetoptError as loi:
print(loi)KẾT QUẢ
[('--mon', 'trà đào'), ('-s', '3')] ['ban-2']
option -x not recognizedGiá trị luôn là chuỗi, "3" chứ không phải 3, nên bạn tự đổi kiểu. optparse là bản trước của argparse, cùng cách add_option() và parse_args(). Giới hạn: cả hai không tự kiểm tra đối số bắt buộc như argparse.
Chương trình gõ lệnh: cmd
cmd.Cmd là khung cho một chương trình hỏi lệnh liên tục như terminal. Mỗi lệnh là một phương thức tên do_<lệnh>, phần còn lại của dòng được truyền vào thành chuỗi. cmdloop() đọc lệnh từ bàn phím nên không chạy trên trang. onecmd() chạy một dòng lệnh cho sẵn, chạy được ở mọi nơi.
import cmd
class Quan(cmd.Cmd):
def do_gia(self, mon):
print(mon, "giá 32000")
q = Quan()
q.onecmd("gia bạc xỉu")KẾT QUẢ
bạc xỉu giá 32000cmd còn tự có lệnh help, liệt kê các do_. Giới hạn: muốn tách phần đối số thành nhiều phần thì gọi shlex.split(mon) bên trong phương thức.
Mã lỗi hệ thống và việc dọn dẹp cuối: errno, atexit
Khi lệnh hệ thống thất bại, OSError mang một mã số trong loi.errno. Số đó khác nhau theo hệ điều hành: không tìm thấy file là 2 trên Linux nhưng là 44 trên trang. errno đặt tên cho các mã, nên so loi.errno với errno.ENOENT đúng ở mọi nơi, còn số 2 gõ tay thì không.
import errno
try:
open("so-ca.txt", encoding="utf-8")
except OSError as loi:
print(loi.errno == errno.ENOENT, errno.errorcode[loi.errno])
print(isinstance(loi, FileNotFoundError))KẾT QUẢ
True ENOENT
TrueVới lỗi hay gặp, bắt thẳng lớp con như FileNotFoundError gọn hơn. atexit.register(ham) gọi ham khi chương trình kết thúc bình thường, kể cả sau sys.exit(), hợp cho việc lưu nốt dữ liệu. Trang không bao giờ kết thúc trình chạy Python, nên hàm đăng ký không được gọi. Đoạn sau chạy trên máy với Python 3.14.4:
import atexit
def dong_ca():
print("Đã lưu sổ ca, tạm biệt.")
atexit.register(dong_ca)
print("Đang bán hàng...")KẾT QUẢ
Đang bán hàng...
Đã lưu sổ ca, tạm biệt.Chạy trên máy của bạn · Đoạn này cần Python cài trên máy, trang không chạy được.
Giới hạn: chương trình bị tắt hẳn bằng os._exit() hay bị hệ điều hành giết thì atexit không chạy. Bắt tín hiệu tắt là việc của signal.
Mật khẩu, nhiều kênh vào ra, giao diện terminal: getpass, select, curses
getpass.getpass("Mật khẩu: ") hỏi mật khẩu mà không hiện chữ gõ lên màn hình, cần một terminal thật nên không dùng được trên trang. getpass.getuser() cho tên người dùng đang đăng nhập. select.select() chờ cho tới khi một trong nhiều socket có dữ liệu, trên Windows chỉ nhận socket. curses vẽ giao diện chữ toàn màn hình như trình soạn thảo trong terminal: có sẵn trên Linux và macOS, Windows cần gói windows-curses, và trang không có module này. Ba module này hợp với chương trình chạy trong terminal hơn là trên trang.
Kiểm tra nhanh
Sau
import shlex,shlex.split("in 'hoa don.txt' 2")trả về gì?['in', 'hoa don.txt', '2']['in', "'hoa", "don.txt'", '2']['in', "'hoa don.txt'", '2']
Với
getopt.getopt(["--so", "3", "ban-2"], "s:", ["so="]), những câu nào đúng?- List cặp là
[('--so', '3')] - Giá trị
'3'là chuỗi, cần tự đổi sang số 'ban-2'bị bỏ đi- Python báo lỗi vì thiếu tùy chọn
-s
- List cặp là
Lớp
Quan(cmd.Cmd)chỉ códo_gia.Quan().onecmd("xem bạc xỉu")làm gì?- Python báo lỗi
AttributeError - In
*** Unknown syntax: xem bạc xỉurồi chạy tiếp - Gọi
do_giavới đối số"bạc xỉu"
- Python báo lỗi
Bài tập
Viết hàm tách lệnh và đọc tùy chọn
Viết thân hai hàm cho công cụ gọi món bằng dòng lệnh của quán, tach_lenh dùng một module của trang, doc_don dùng getopt:
tach_lenh(dong_lenh): tách chuỗidong_lenhthành list đối số như shell, phần trong dấu nháy giữ thành một đối số.doc_don(cac_doi_so):cac_doi_solà list đối số với tùy chọn-m/--mon(tên món) và-s/--so(số ly). Trả về dict{"mon": tên, "so": số ly}, thiếu món thì"", thiếu số ly thì1. Gặp tùy chọn lạ thì trả về{}. Không sửacac_doi_so.
Trả về: tach_lenh trả về một list, doc_don trả về một dict với so kiểu int.
import getopt
import shlex
def tach_lenh(dong_lenh):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng này
def doc_don(cac_doi_so):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
os,sys,argparse,subprocess,logging,warnings,timecó bài riêng, cònos.system()nhường chỗ chosubprocess.run().platform.system()cho tên hệ điều hành, trên trang nó làEmscripten.shlex.split()tách dòng lệnh và giữ phần trong nháy,str.split()thì cắt đôi.getopttrả về các cặp(tên, giá trị)dạng chuỗi và báoGetoptErrorvới tùy chọn lạ.So
loi.errnovớierrno.ENOENT, không với số gõ tay.atexitkhông chạy trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Module subprocess trong Python khác os.system() thế nào?
subprocess.run(["lệnh", "đối số"]) chạy chương trình không qua shell, lấy được cả những gì lệnh in ra và báo lỗi bằng CalledProcessError khi bạn truyền check=True. os.system() luôn đi qua shell nên dễ bị chèn lệnh, và chỉ trả về mã trạng thái. Cách dùng đầy đủ ở bài subprocess.
Module platform trong Python có cho biết máy là Windows 10 hay 11 không?
Có, từ Python 3.12: trên Windows 11, platform.release() cho '11'. Với bản Python cũ hơn, xem số bản dựng của platform.version(): Windows 11 vẫn mang số 10.0, với bản dựng từ 22000 trở lên. Trên macOS, platform.mac_ver()[0] cho số phiên bản như '15.1'.
Thư viện hệ điều hành của Python có chạy giống nhau trên Windows và Linux không?
Phần lớn có: os, pathlib, subprocess tự đổi theo hệ điều hành. Khác nhau ở dấu phân cách đường dẫn, mã số trong errno, signal chỉ có một phần tín hiệu trên Windows, còn curses cần cài thêm. Bài module os chỉ cách viết đường dẫn chạy được ở cả hai.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.