Sổ chi tiêu bước 1: tạo menu trong Python bằng while True
Bài 2/6 · Chương 18
Dự án sổ chi tiêu
- 8 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 8
Trang này tạo menu trong Python cho sổ chi tiêu: vòng while True hiện menu, đọc một lựa chọn, làm việc của lựa chọn đó rồi hỏi tiếp tới khi người dùng chọn thoát. Bạn đi qua bốn bước chạy được ngay, ghép thành chương trình menu ở bước năm, rồi tự viết hàm đếm số lần chọn từng chức năng ở cuối trang.
Cần biết trước: vòng lặp while, break và continue và phần thiết kế của dự án.
Chương trình sẽ làm gì
Chương trình nhận vào các lựa chọn của Trần Thu Hà, mỗi lựa chọn là một chuỗi như "2". Nó in menu một lần, rồi lặp: đọc một lựa chọn, bỏ dấu cách thừa, bỏ qua dòng trống, in việc của lựa chọn 1, 2, 3 hoặc nhắc lại khi gõ sai. Lựa chọn 0 in lời chào và dừng vòng lặp, và cuối cùng chương trình đưa ra số chức năng đã chạy. Ba chức năng thật (thêm, xem, thống kê) chưa có: mỗi nhánh tạm in một dòng báo đang xây, và các bài sau lần lượt thay dòng đó.
Trang này dựng một phần riêng của dự án, chưa mang theo code của bản phác thảo ở bài thiết kế; hai phần ghép lại ở bài cuối. Trên máy của bạn, mỗi lựa chọn đến từ bàn phím qua input(), nhưng để lần chạy nào cũng ra đúng kết quả in trên trang, chương trình đọc các lượt từ list cac_luot viết sẵn. Chương trình có rẽ nhánh và một vòng lặp, dựng theo thứ tự: đọc lượt, vòng lặp và lối thoát, các nhánh, gói vào hàm, rồi ghép lại.
Bước 1: Một hàm đọc lượt thay cho bàn phím
Hàm nhap() làm đúng việc của input() theo cách lặp lại được. Mỗi lần gọi, cac_luot.pop(0) cắt phần tử đầu khỏi list và trả về nó, như bàn phím đưa dòng kế tiếp người dùng gõ:
cac_luot = ["2", " 1 ", "0"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
chon = nhap("Chọn: ")
print("Đọc được", [chon], "- còn", cac_luot)
chon = nhap("Chọn: ")
print("Đọc được", [chon], "- còn", cac_luot)KẾT QUẢ
Chọn: 2
Đọc được ['2'] - còn [' 1 ', '0']
Chọn: 1
Đọc được ['1'] - còn ['0']Hàm in lời nhắc nối với giá trị vừa đọc, nên kết quả trông như màn hình lúc gõ thật. Giá trị trả về đã qua strip(): lượt " 1 " thành '1', vì người dùng hay gõ thừa dấu cách. Đổi " 1 " thành " 3" rồi chạy lại: dòng thứ tư in Đọc được ['3'] - còn ['0'].
Bước 2: Vòng while True và lối thoát bằng break
Menu không biết trước người dùng chọn bao nhiêu lần, nên vòng lặp là while True, chạy mãi cho tới khi gặp break. Lựa chọn "0" in lời chào rồi break dừng vòng lặp ngay. Hàm in_menu() in tiêu đề và các lựa chọn một lần trước vòng lặp:
cac_luot = ["2", "1", "0", "3"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
def in_menu():
print("=== SỔ CHI TIÊU ===")
print("1. Thêm 2. Xem 3. Thống kê 0. Thoát")
in_menu()
while True:
chon = nhap("Chọn: ")
if chon == "0":
print("Tạm biệt!")
break
print("Bạn chọn", chon)KẾT QUẢ
=== SỔ CHI TIÊU ===
1. Thêm 2. Xem 3. Thống kê 0. Thoát
Chọn: 2
Bạn chọn 2
Chọn: 1
Bạn chọn 1
Chọn: 0
Tạm biệt!Lượt "3" đứng sau "0" nên không bao giờ được đọc. Đổi "1", "0" thành "1", "9" rồi chạy lại: chương trình in Bạn chọn 9 và Bạn chọn 3, rồi báo lỗi IndexError vì list đã hết mà vòng lặp vẫn đòi lượt mới (bẫy ngay dưới giải thích vì sao). Trên máy của bạn, vòng lặp khi đó chỉ chờ bạn gõ tiếp.
Bước 3: Mỗi lựa chọn một nhánh, gõ sai thì nhắc
Các lựa chọn hợp lệ đi vào một dãy if, elif, else. Dòng trống được bỏ qua bằng continue: vòng lặp quay lại hỏi tiếp mà không in gì. Lựa chọn không có trong menu rơi vào else và chỉ in lời nhắc:
cac_luot = ["2", "", "5", "1", "0"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
while True:
chon = nhap("Chọn: ")
if not chon:
continue
if chon == "0":
break
elif chon in ["1", "2", "3"]:
print(f"Chức năng {chon} đang xây")
else:
print("Chỉ nhập 0, 1, 2 hoặc 3")KẾT QUẢ
Chọn: 2
Chức năng 2 đang xây
Chọn:
Chọn: 5
Chỉ nhập 0, 1, 2 hoặc 3
Chọn: 1
Chức năng 1 đang xây
Chọn: 0not chon đúng khi chon là chuỗi rỗng, nên continue phải đứng trước mọi phép so. Lượt "5" không làm chương trình dừng: đây là yêu cầu "gõ sai không làm dừng" của bài thiết kế. chon in ["1", "2", "3"] gom ba nhánh đang xây vào một nhánh, đến bài cuối mỗi lựa chọn mới có hàm riêng. Đổi "5" thành "3" rồi chạy lại: dòng thứ năm in Chức năng 3 đang xây.
Bước 4: Gói menu vào hàm và trả về kết quả
Vòng menu nằm trong hàm chay_menu(), để phần chương trình chính chỉ là một lời gọi. Hàm đếm số lần chọn một chức năng vào biến so_lan, và sau break thì trả về số đó:
cac_luot = ["3", "3", "0", "1"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
def chay_menu():
so_lan = 0
while True:
if nhap("Chọn: ") == "0":
break
so_lan += 1
return so_lan
print("Đã chọn", chay_menu(), "chức năng")KẾT QUẢ
Chọn: 3
Chọn: 3
Chọn: 0
Đã chọn 2 chức năngbreak chỉ thoát vòng while, còn return so_lan nằm sau vòng lặp mới kết thúc hàm. Biến so_lan tạo trong hàm nên mỗi lần gọi chay_menu() đếm lại từ 0. Đổi "3", "0" thành "3", "1" rồi chạy lại: chương trình in Chọn: 1 hai lần, rồi báo IndexError vì list đã hết trước khi gặp lượt thoát.
Bước 5: Ghép thành chương trình menu hoàn chỉnh
Ghép bốn bước: hàm nhap() của bước 1, hàm in_menu() của bước 2, vòng lặp với các nhánh của bước 3 đặt trong hàm chay_menu() của bước 4:
cac_luot = ["2", " 1", "", "5", "0", "3"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
def in_menu():
print("=== SỔ CHI TIÊU ===")
print("1. Thêm 2. Xem 3. Thống kê 0. Thoát")
def chay_menu():
so_lan = 0
in_menu()
while True:
chon = nhap("Chọn: ")
if not chon:
continue
if chon == "0":
print("Tạm biệt!")
break
elif chon in ["1", "2", "3"]:
so_lan += 1
print(f"Chức năng {chon} đang xây")
else:
print("Chỉ nhập 0, 1, 2 hoặc 3")
return so_lan
print("Đã chọn", chay_menu(), "chức năng")KẾT QUẢ
=== SỔ CHI TIÊU ===
1. Thêm 2. Xem 3. Thống kê 0. Thoát
Chọn: 2
Chức năng 2 đang xây
Chọn: 1
Chức năng 1 đang xây
Chọn:
Chọn: 5
Chỉ nhập 0, 1, 2 hoặc 3
Chọn: 0
Tạm biệt!
Đã chọn 2 chức năngLượt " 1" được đếm nhờ strip(), dòng trống và lượt "5" thì không, nên hàm trả về 2. Đổi "5" thành "2" rồi chạy lại: dòng cuối in Đã chọn 3 chức năng.
Dùng bàn phím thật trên máy của bạn chỉ cần sửa hai dòng trong hàm nhap(). Thay dòng gia_tri = cac_luot.pop(0) bằng gia_tri = input(loi_nhac), rồi xóa dòng print(loi_nhac + gia_tri), vì input() đã tự in lời nhắc và bạn đã thấy chữ mình gõ. Các hàm khác giữ nguyên, vì chúng chỉ gọi nhap().
Bài tập
Đếm số lần chọn từng chức năng
Mở rộng chương trình trong ô: viết thân hàm dem_lua_chon(cac_lua_chon). cac_lua_chon là list lượt chọn dạng chuỗi, như cac_luot. Hàm đọc từng lượt sau khi bỏ dấu cách thừa, dừng ở lượt "0" đầu tiên, và đếm số lần mỗi lựa chọn "1", "2", "3" xuất hiện trước đó; lượt trống và lượt sai không được đếm. Hàm trả về dict có đủ ba khóa "1", "2", "3". Không lấy phần tử nào ra khỏi cac_lua_chon: chương trình gọi hàm trước chay_menu(), và menu vẫn cần đủ các lượt.
Trả về: một dict.
cac_luot = ["2", " 1", "", "5", "0", "3"]
def nhap(loi_nhac):
gia_tri = cac_luot.pop(0)
print(loi_nhac + gia_tri)
return gia_tri.strip()
def dem_lua_chon(cac_lua_chon):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng này
def in_menu():
print("=== SỔ CHI TIÊU ===")
print("1. Thêm 2. Xem 3. Thống kê 0. Thoát")
def chay_menu():
so_lan = 0
in_menu()
while True:
chon = nhap("Chọn: ")
if not chon:
continue
if chon == "0":
print("Tạm biệt!")
break
elif chon in ["1", "2", "3"]:
so_lan += 1
print(f"Chức năng {chon} đang xây")
else:
print("Chỉ nhập 0, 1, 2 hoặc 3")
return so_lan
print("Sẽ đếm:", dem_lua_chon(cac_luot))
print("Đã chọn", chay_menu(), "chức năng")Thử mở rộng
Ba hướng đầu làm được ngay với những gì bạn đã học:
Đếm số lượt gõ sai trong
chay_menu()và in thêm dòngGõ sai 1 lầntrước lời chào.Thêm lựa chọn
4in dòngChức năng 4 đang xây, và sửa dòng menu cùng lời nhắc cho khớp.Sửa hai dòng của
nhap()như đoạn cuối bước năm, rồi chạy chương trình trên máy của bạn và thử gõ dòng trống,5, rồi0.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.