Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Báo cáo doanh thu từ file CSV bằng Python

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 10/10 · Chương 25

Bài tập phỏng vấn Python

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Báo cáo doanh thu là bài phỏng vấn Python hay gặp vì nó ghép ba việc của dữ liệu thật: đọc file CSV, bỏ dòng hỏng và gom số theo nhóm. Trang này đi từng bước từ file đơn hàng của quán cà phê tới bảng xếp hạng món in thẳng cột. Cuối trang có một bài tập được chấm ngay trên trang.

Cần biết trước: đọc file CSV, try/except và sắp xếp dict.

Đề bài

Máy bán hàng của quán xuất file don-hang.csv, mỗi dòng là một món đã bán với bốn cột ngay, mon, so_luong, don_gia. Nhân viên sửa tay nên có ô gõ sai, như hai thay cho 2 hay 35k thay cho 35000. Mỗi lần chạy, trang cho bạn một thư mục trống, nên khối dưới đây tự ghi file trước rồi đọc lại:

python
from pathlib import Path

Path("don-hang.csv").write_text("""ngay,mon,so_luong,don_gia
2026-11-02,Bạc xỉu,2,32000
2026-11-02,Trà đào,1,35000
2026-11-02,Cà phê sữa,hai,29000
2026-11-03,Sinh tố bơ,1,45000
2026-11-03,Cà phê sữa,3,29000
2026-11-03,Trà đào,2,35k
2026-11-04,Bạc xỉu,1,32000
""", encoding="utf-8")
print(Path("don-hang.csv").read_text(encoding="utf-8"), end="")

KẾT QUẢ

ngay,mon,so_luong,don_gia
2026-11-02,Bạc xỉu,2,32000
2026-11-02,Trà đào,1,35000
2026-11-02,Cà phê sữa,hai,29000
2026-11-03,Sinh tố bơ,1,45000
2026-11-03,Cà phê sữa,3,29000
2026-11-03,Trà đào,2,35k
2026-11-04,Bạc xỉu,1,32000

Hãy viết chương trình bỏ các dòng hỏng, tính doanh thu theo ngày và theo món, rồi in bảng xếp hạng món theo doanh thu giảm dần. Trước khi viết code, hỏi lại: dòng hỏng thì bỏ cả hóa đơn hay chỉ bỏ dòng đó, và số lượng 0 có tính là hỏng không. Trang này chỉ bỏ dòng hỏng, và coi số nhỏ hơn 1 là hỏng.

Trên máy của bạn, khi file CSV nằm cạnh file .py, đường dẫn Path(__file__).parent / "don-hang.csv" không phụ thuộc thư mục đang đứng khi chạy lệnh. Trang không có __file__, nên các khối ở đây dùng tên file trần.

Bước 1: đọc từng dòng và bỏ dòng hỏng

csv.DictReader cho mỗi dòng một dict theo tên cột, và mọi ô đều là str. int() đổi ô sang số, và báo ValueError khi ô như hai hay 35k không đổi được. Câu try chỉ bọc đúng dòng đổi số, nên dòng hỏng bị bỏ còn vòng lặp đi tiếp:

python
import csv
from pathlib import Path
Path("don.csv").write_text("""ngay,mon,so_luong,don_gia
2026-11-02,Bạc xỉu,2,32000
2026-11-02,Cà phê sữa,hai,29000
2026-11-03,Trà đào,2,35k
2026-11-04,Bạc xỉu,1,32000""", encoding="utf-8")
with open("don.csv", encoding="utf-8", newline="") as f:
    for dong in csv.DictReader(f):
        try:
            tien = int(dong["so_luong"]) * int(dong["don_gia"])
        except ValueError:
            print("Bỏ dòng hỏng:", dong["mon"])
            continue
        print(dong["mon"], tien)

KẾT QUẢ

Bạc xỉu 64000
Bỏ dòng hỏng: Cà phê sữa
Bỏ dòng hỏng: Trà đào
Bạc xỉu 32000

continue nhảy sang dòng kế tiếp, nên dòng print(dong["mon"], tien) không chạy với dòng hỏng. Đổi 2026-11-03,Trà đào,2,35k thành 2026-11-03,Trà đào,2,35000 rồi chạy lại: dòng thứ ba in Trà đào 70000.

Lỗi thứ hai khó thấy hơn, vì nó không hiện ra chữ nào.

Bước 2: doanh thu theo ngày và theo món

Hai dict cộng dồn cùng lúc: theo_ngay lấy ngày làm khóa, theo_mon lấy tên món làm khóa. get(khoa, 0) cho 0 khi khóa chưa có, như mẫu gom nhóm:

python
import csv
from pathlib import Path
Path("don.csv").write_text("""ngay,mon,so_luong,don_gia
2026-11-03,Trà đào,1,35000
2026-11-02,Bạc xỉu,2,32000
2026-11-03,Bạc xỉu,1,32000""", encoding="utf-8")
theo_ngay, theo_mon = {}, {}
with open("don.csv", encoding="utf-8", newline="") as f:
    for dong in csv.DictReader(f):
        tien = int(dong["so_luong"]) * int(dong["don_gia"])
        ngay, mon = dong["ngay"], dong["mon"]
        theo_ngay[ngay] = theo_ngay.get(ngay, 0) + tien
        theo_mon[mon] = theo_mon.get(mon, 0) + tien
print(sorted(theo_ngay.items()))
print(sorted(theo_mon, key=theo_mon.get, reverse=True))

KẾT QUẢ

[('2026-11-02', 64000), ('2026-11-03', 67000)]
['Bạc xỉu', 'Trà đào']

Ngày viết dạng 2026-11-02 nên xếp chuỗi cũng là xếp theo thời gian, và sorted(theo_ngay.items()) cho các cặp (ngày, doanh thu) theo ngày tăng dần dù file ghi ngày 03 trước. key=theo_mon.get xếp tên món theo doanh thu, reverse=True đảo thành giảm dần. Khối này bỏ phần try cho ngắn, vì ba dòng dữ liệu đều tốt. Đổi Trà đào,1,35000 thành Trà đào,3,35000 rồi chạy lại: dòng cuối in ['Trà đào', 'Bạc xỉu'].

Bước 3: in bảng xếp hạng thẳng cột

Chạy hai bước trên với cả file don-hang.csv của đề, theo_mon cho bốn món dưới đây. Phần định dạng của f-string căn cột: :<11 căn trái trong 11 ô, :>8, căn phải trong 8 ô và chèn dấu phẩy ngăn hàng nghìn, :>6.1% in tỉ lệ một chữ số thập phân:

python
theo_mon = {"Bạc xỉu": 96000, "Trà đào": 35000,
            "Sinh tố bơ": 45000, "Cà phê sữa": 87000}
tong = sum(theo_mon.values())
xep_hang = sorted(theo_mon, key=theo_mon.get, reverse=True)
for hang, mon in enumerate(xep_hang, start=1):
    tien = theo_mon[mon]
    print(f"{hang:>2}. {mon:<11}{tien:>8,} đ {tien / tong:>6.1%}")
print(f"    {'Tổng':<11}{tong:>8,} đ")

KẾT QUẢ

 1. Bạc xỉu      96,000 đ  36.5%
 2. Cà phê sữa   87,000 đ  33.1%
 3. Sinh tố bơ   45,000 đ  17.1%
 4. Trà đào      35,000 đ  13.3%
    Tổng        263,000 đ

Tổng 263.000 đ là của năm dòng tốt: hai dòng hai và 35k đã bị bỏ ở bước 1. Dấu phẩy ngăn hàng nghìn là kiểu viết tiếng Anh. Muốn dấu chấm như cách viết tiền ở Việt Nam, bạn đổi chuỗi đã định dạng bằng replace(",", ".").

Nói gì với người phỏng vấn

Hỏi lại đề trước: dòng hỏng bỏ riêng hay bỏ cả hóa đơn, số 0 có hợp lệ không, file có dòng tên cột không. Viết xong, bạn trình bày:

  • "Tôi đọc bằng csv.DictReader để lấy ô theo tên cột, và mở file với newline rỗng như tài liệu của module csv khuyên."

  • "Câu try chỉ bọc phần đổi số và chỉ bắt ValueError, nên lỗi gõ sai tên cột vẫn hiện ra."

  • "Doanh thu gom vào dict bằng get với giá trị mặc định 0, rồi xếp bằng sorted với key là get của dict."

  • "Chương trình đi qua file một lượt, O(n) với n dòng, cộng O(k log k) để xếp k món."

Kiểm tra nhanh

  1. Khối của mục "Bước 1: đọc từng dòng và bỏ dòng hỏng" in hai số tiền cho hai dòng tốt. Tổng của hai số đó là bao nhiêu?

  2. Với dong = {"so_luong": "2", "don_gia": "32000"}, dòng print(dong["so_luong"] * dong["don_gia"]) cho gì?

    • In 64000
    • In 232000
    • Báo TypeError
  3. Những câu nào đúng về câu try trong vòng đọc CSV của trang?

    • Viết except: trần an toàn hơn vì bắt được mọi lỗi của dòng hỏng
    • except: trần nuốt luôn KeyError khi gõ sai tên cột, nên báo cáo rỗng mà không báo gì
    • Chỉ bọc dòng đổi số và chỉ bắt ValueError thì dòng hỏng bị bỏ, còn lỗi khác vẫn hiện ra
    • Bọc cả vòng for trong một try vẫn đọc tiếp các dòng sau dòng hỏng
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Doanh thu theo món từ file CSV có dòng hỏng

Viết hàm doanh_thu_theo_mon(duong_dan) đọc file CSV ở duong_dan bằng csv.DictReader(), không dùng csv.reader(). File có dòng tên cột ngay,mon,so_luong,don_gia, mỗi dòng đủ bốn ô.

Một dòng là dòng hỏng khi int() không đổi được ô số lượng hay ô đơn giá, hoặc một trong hai số nhỏ hơn 1. Bỏ dòng hỏng bằng try/except ValueError và đọc tiếp. Đừng bắt Exception hay FileNotFoundError.

Trả về: doanh thu theo món, một dict, xếp doanh thu giảm dần.

  • Hai món cùng doanh thu thì món có dòng tốt gặp trước trong file đứng trước.

  • Với file don-hang.csv của đề, kết quả là {"Bạc xỉu": 96000, "Cà phê sữa": 87000, "Sinh tố bơ": 45000, "Trà đào": 35000}.

Ôn lại: đọc file CSV.

python
import csv

def doanh_thu_theo_mon(duong_dan):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Câu hỏi thường gặp

Phân tích doanh thu bằng Python có cần thư viện như pandas không?

Không bắt buộc. Với vài nghìn dòng, module csv và dict như trang này là đủ, chạy được mọi nơi có Python và không cần cài thêm gì. pandas là thư viện bên ngoài, cài bằng pip, tiện khi bạn lọc, gộp và vẽ biểu đồ trên bảng lớn. Hiểu cách làm tay ở đây giúp bạn đọc đúng kết quả của pandas.

Vì sao file CSV sửa bằng Excel làm tên cột đầu tiên bị lỗi?

Excel hay ghi thêm BOM, ba byte đánh dấu UTF-8, vào đầu file. Mở bằng encoding="utf-8" thì BOM dính vào tên cột đầu, nên dong["ngay"] báo KeyError vì khóa thật là "\ufeffngay". Mở bằng encoding="utf-8-sig" thì Python bỏ BOM đi. Bài ghi file CSV nói thêm về BOM khi ghi file cho Excel.

Tính doanh thu từ CSV khi đơn giá ghi "35.000" thì làm sao?

int("35.000") báo ValueError, nên hàm của trang coi dòng đó là dòng hỏng. Nếu cả file thống nhất dùng dấu chấm ngăn hàng nghìn, bạn bỏ dấu chấm trước khi đổi: int("35.000".replace(".", "")) cho 35000. Hỏi rõ quy ước của file trước, vì 35.5 cũng có dấu chấm nhưng là số thập phân.

Chủ đề

báo cáo doanh thu python

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập