Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Tiêu đề, nhãn trục, legend Matplotlib và chữ tiếng Việt

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 4/16 · Chương 2

Vẽ biểu đồ với Matplotlib

  • 8 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Legend trong Matplotlib là ô chú giải cho biết mỗi đường là gì; cùng với tiêu đề ax.set_title() và nhãn trục ax.set_xlabel(), nó giúp người xem đọc được biểu đồ mà không cần hỏi lại. Một hình gửi cho sếp, chẳng hạn doanh thu ba chi nhánh, cần đủ ba thứ này và đơn vị tiền ghi rõ.

Cần biết trước: Figure và Axes và biểu đồ đường.

Tiêu đề và nhãn trục kèm đơn vị

Một hình không có chữ chỉ là vài đường cong: người xem không biết đây là doanh thu hay chi phí, tính bằng đồng hay triệu đồng. Tiêu đề trả lời "hình về cái gì", nhãn trục trả lời "mỗi trục đo gì, đơn vị gì":

python
import numpy as np
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bang = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
fig, ax = plt.subplots(figsize=(6.4, 4), layout="constrained")
ax.plot(np.arange(1, 13), bang["Khánh Hòa"], marker="o")
ax.set_title("Doanh thu Khánh Hòa năm 2025")
ax.set_xlabel("Tháng")
ax.set_ylabel("Doanh thu (triệu đồng)")
print(ax.get_title(), "|", ax.get_ylabel())
plt.show()

KẾT QUẢ

Doanh thu Khánh Hòa năm 2025 | Doanh thu (triệu đồng)
Biểu đồ đường doanh thu Khánh Hòa 12 tháng năm 2025, trục y là triệu đồng; thấp nhất 217 ở tháng 2, cao nhất 428 ở tháng 6, giữ quanh 390 đến 400 ở tháng 7, 8.

Khánh Hòa cao nhất ở tháng 6 với 428 triệu đồng và thấp nhất ở tháng 2 với 217 triệu đồng. Tiêu đề nằm giữa phía trên vùng vẽ; thêm loc="left" vào set_title() thì nó canh sang trái, kiểu hay gặp trong báo cáo. Đơn vị đặt trong ngoặc ngay sau tên đại lượng, như Doanh thu (triệu đồng), để người xem không phải đoán số 400 là 400 đồng hay 400 triệu. Muốn chính các số trên trục ghi kèm "tr" hay "tỉ", xem bài định dạng trục.

label= và ax.legend()

Khi một hình có từ hai đường, người xem cần biết đường nào là chi nhánh nào. Gắn label= cho từng lần gọi ax.plot(), rồi gọi ax.legend() một lần ở cuối. loc= chọn góc đặt chú giải, title= ghi tiêu đề nhỏ cho ô chú giải:

python
import numpy as np
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bang = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
fig, ax = plt.subplots(figsize=(6.4, 4), layout="constrained")
for ten, m in zip(["Đồng Nai", "Khánh Hòa", "Huế"], "os^"):
    ax.plot(np.arange(1, 13), bang[ten], marker=m, label=ten)
ax.set_title("Doanh thu ba chi nhánh năm 2025")
ax.set_xlabel("Tháng")
ax.set_ylabel("Doanh thu (triệu đồng)")
ax.legend(loc="upper left", title="Chi nhánh", ncols=3)
ax.set_ylim(top=560)
print([t.get_text() for t in ax.get_legend().get_texts()])
plt.show()

KẾT QUẢ

['Đồng Nai', 'Khánh Hòa', 'Huế']
Biểu đồ ba đường doanh thu 2025 với ô chú giải tiêu đề Chi nhánh nằm ngang ở góc trên trái; Đồng Nai chấm tròn quanh 245 đến 458, Khánh Hòa chấm vuông vọt lên 428 ở tháng 6, Huế tam giác thấp nhất, quanh 150 đến 284.

Chú giải ghi đúng ba tên theo thứ tự vẽ: Đồng Nai, Khánh Hòa, Huế. Vòng lặp dùng zip() để ghép tên với hình điểm. ncols=3 xếp ba mục thành một hàng ngang, và ax.set_ylim(top=560) nới trục y lên một chút để hàng chú giải ở góc trên trái không đè lên điểm 450 triệu đồng của Đồng Nai ở tháng 1. Hình chỉ có một đường thì không cần chú giải: tiêu đề đã nói đường đó là gì.

Đổi "Huế"] thành "Cần Thơ"] rồi chạy lại: dòng kết quả in ['Đồng Nai', 'Khánh Hòa', 'Cần Thơ'], vì chú giải lấy tên từ nhãn gắn trên từng đường.

Chữ tiếng Việt trên hình

Font mặc định của Matplotlib, DejaVu Sans, có đủ chữ tiếng Việt, nên "Doanh thu", "Khánh Hòa" hiện đúng dấu mà không cần cài gì. Chỗ dễ sót là tên cột: dữ liệu thường đặt tên cột không dấu kiểu so_tien, thang, và nếu bạn lấy thẳng tên cột làm nhãn thì hình hiện chữ không dấu, có gạch dưới. Hãy dùng một dictionary đổi tên cột sang nhãn đọc được:

python
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

don = pd.DataFrame({"thang": [1, 2, 3, 4],
                    "so_don": [412, 236, 318, 355]})
NHAN = {"thang": "Tháng", "so_don": "Số đơn hàng"}
fig, ax = plt.subplots(figsize=(6.4, 4), layout="constrained")
ax.plot(don["thang"], don["so_don"], marker="o")
ax.set_xticks(don["thang"])
ax.set_xlabel(NHAN["thang"])
ax.set_ylabel(NHAN["so_don"])
ax.set_title("Số đơn hàng bốn tháng đầu năm 2025")
plt.show()
Biểu đồ đường số đơn hàng bốn tháng đầu năm 2025, trục x là tháng 1 đến 4, trục y là số đơn hàng; 412 ở tháng 1, rơi xuống 236 ở tháng 2, rồi lên 318 và 355.

Tháng 2 chỉ có 236 đơn so với 412 của tháng 1. ax.set_xticks(don["thang"]) đặt vạch đúng ở bốn tháng nguyên, thay cho vạch 1,5, 2,5 mà Matplotlib tự chọn. Nhãn trục là "Tháng" và "Số đơn hàng", hai chữ có dấu mà người đọc hiểu ngay, thay cho thang và so_don. Dict NHAN viết một lần ở đầu chương trình, rồi mọi hình trong báo cáo dùng chung, nên chữ đồng nhất từ hình này sang hình khác.

Kiểm tra nhanh

  1. Theo phần đầu bài, thêm loc="left" vào set_title() thì sao?

    • Đặt tiêu đề bên trái trục y, xoay dọc
    • Canh tiêu đề sang mép trái, phía trên vùng vẽ
    • Đặt chú giải ở góc trái
  2. Trong ví dụ chú giải, title="Chi nhánh" hiện ở đâu?

    • Trên đầu cả hình, thay cho tiêu đề
    • Trong ô chú giải, phía trên ba tên chi nhánh
    • Dưới trục x
  3. Trong khung bẫy, vì sao đường Huế mang tên Đồng Nai?

    • Vì Matplotlib sắp tên chú giải theo bảng chữ cái
    • Vì ax.legend(list) gán tên theo thứ tự vẽ, và list gõ sai thứ tự
    • Vì hai đường có cùng màu
  4. Điền phương thức đặt nhãn trục y: ax.____("Số đơn hàng")

Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Đặt nhãn tiếng Việt cho một hình có sẵn

Hàm nhận một axes đã vẽ sẵn các đường (mỗi đường có label= là tên chi nhánh) và tên hai cột không dấu dùng cho trục x, trục y. Dict NHAN có sẵn trong file đổi tên cột sang nhãn tiếng Việt. Viết thân hàm dat_nhan(ax, cot_x, cot_y, tieu_de):

  • nhãn trục x là NHAN[cot_x], nhãn trục y là NHAN[cot_y];

  • tiêu đề là tieu_de;

  • axes có từ hai đường trở lên thì thêm chú giải; chỉ một đường thì không có chú giải.

Trả về: chính ax đã đặt chữ, một Axes.

python
import matplotlib.pyplot as plt

NHAN = {"thang": "Tháng", "so_don": "Số đơn hàng",
        "doanh_thu": "Doanh thu (triệu đồng)", "ngay": "Ngày",
        "pm25": "PM2.5 (µg/m³)", "so_tien": "Số tiền (triệu đồng)"}

def dat_nhan(ax, cot_x, cot_y, tieu_de):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • ax.set_title() đặt tiêu đề; loc="left" canh trái.

  • ax.set_xlabel(), ax.set_ylabel() đặt nhãn trục, đơn vị trong ngoặc như Doanh thu (triệu đồng).

  • Gắn label= trên từng đường rồi gọi ax.legend(); loc=, title=, ncols= chỉnh ô chú giải.

  • Truyền list tên vào ax.legend() dễ gán nhầm tên theo thứ tự vẽ.

  • DejaVu Sans có đủ dấu tiếng Việt; đổi tên cột không dấu sang nhãn có dấu bằng một dict.

Câu hỏi thường gặp

Matplotlib legend che mất dữ liệu thì làm sao?

Đặt loc= vào góc trống, như "upper left" hay "lower right", hoặc nới trục bằng ax.set_ylim(top=...) để có chỗ cho chú giải. Với nhiều đường, ncols= xếp các mục thành hàng ngang cho gọn. Bỏ loc= thì Matplotlib tự tìm chỗ ít điểm nhất.

Matplotlib title có xuống dòng được không?

Được: đặt \n trong chuỗi, như ax.set_title("Doanh thu năm 2025\nđơn vị triệu đồng"). layout="constrained" tự chừa đủ chỗ cho hai dòng. Tiêu đề dài quá hai dòng thường nên rút gọn; bài annotate và màu nhấn chỉ cách viết tiêu đề là một kết luận ngắn.

Matplotlib tiếng Việt bị lỗi ô vuông thì sửa thế nào?

Ô vuông xuất hiện khi bạn đổi sang một font không có chữ tiếng Việt. Quay về font mặc định DejaVu Sans là hết lỗi. Trên trang này và trong Colab, font mặc định đã đủ dấu, nên bạn không cần đặt font.

Matplotlib xlabel có xoay chữ được không?

ax.set_xlabel() nằm ngang sẵn. Thứ hay cần xoay là nhãn tick dưới trục x khi chữ dài, bằng ax.tick_params(axis="x", labelrotation=45). Với tên nhóm dài, cột ngang ở bài biểu đồ cột thường dễ đọc hơn xoay chữ.

Chủ đề

matplotlib legend

Dữ liệu của bài

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập