Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Data storytelling với Matplotlib: annotate, màu nhấn

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 15/16 · Chương 2

Vẽ biểu đồ với Matplotlib

  • 6 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Data storytelling là cách trình bày biểu đồ để người đọc thấy ngay một kết luận, thay vì tự dò từng cột. Trong Matplotlib, việc đó gói trong vài thao tác: tiêu đề nói kết luận, một màu nhấn cho đối tượng chính, ax.annotate() chỉ vào điểm đáng chú ý, ax.axhline() vẽ mốc so sánh, và bỏ khung thừa.

Cần biết trước: các loại biểu đồ và Figure và Axes.

Tiêu đề là kết luận, một màu nhấn

Tiêu đề "Doanh thu theo chi nhánh" chỉ nói biểu đồ vẽ gì. Tiêu đề "Huế xếp cuối, chỉ bằng một phần năm Hà Nội" nói người đọc nên thấy gì. Kèm theo đó, tô xám mọi cột của biểu đồ cột và chỉ tô màu cột đang nói tới:

python
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bang = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
nam = bang.drop(columns="thang").sum().sort_values()
mau = ["tab:red" if t == "Huế" else "lightgray" for t in nam.index]
fig, ax = plt.subplots(figsize=(6.4, 4), layout="constrained")
ax.barh(nam.index, nam, color=mau)
ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False)
ax.set_xlabel("Doanh thu cả năm 2025 (triệu đồng)")
ax.set_ylabel("Chi nhánh")
ax.set_title("Huế xếp cuối, chỉ bằng một phần năm Hà Nội")
print(nam.idxmin(), nam.min(), nam["Hà Nội"])
plt.show()

KẾT QUẢ

Huế 2236 10413
Biểu đồ cột ngang doanh thu cả năm 2025 của tám chi nhánh; bảy cột màu xám, riêng cột Huế ở dưới cùng tô đỏ, ngắn nhất với 2.236 triệu đồng.

Huế đạt 2.236 triệu đồng, khoảng 21% của Hà Nội (10.413). Cột đỏ duy nhất kéo mắt về Huế trước khi người đọc kịp đọc tên các cột khác. nam.idxmin() trả về tên chi nhánh có tổng nhỏ nhất, như ở bài thống kê mô tả. ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) bỏ hai cạnh khung trên và phải, vốn không chỉ thêm thông tin gì.

Đổi "Huế" thành "Hà Nội" rồi chạy lại: cột đỏ chuyển sang Hà Nội, và tiêu đề cũ thành sai, vì tiêu đề kết luận phải đổi theo điều bạn muốn nhấn.

ax.annotate() và ax.axhline(): chỉ vào điều đáng nói

ax.annotate(chu, xy=..., xytext=...) đặt dòng chữ chu tại xytext và vẽ mũi tên chỉ vào điểm xy, cả hai tính theo tọa độ dữ liệu. Trên một biểu đồ đường, ax.axhline(y) như bài đó đã dạy vẽ một đường ngang qua cả vùng vẽ tại mức y, hợp làm mốc như trung bình hay chỉ tiêu. Mốc nào cũng cần label= để người đọc biết đường đó là gì:

python
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

hn = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")["Hà Nội"]
tb = hn.mean()
fig, ax = plt.subplots(figsize=(6.4, 4), layout="constrained")
ax.plot(range(1, 13), hn, marker="o", label="Hà Nội")
ax.axhline(tb, color="gray", linestyle="--",
           label=f"Trung bình {tb:.0f}")
ax.annotate("Sau Tết: 577", xy=(hn.idxmin() + 1, hn.min()),
            xytext=(3.5, 620), arrowprops={"arrowstyle": "->"})
ax.set(xlabel="Tháng năm 2025", ylabel="Doanh thu (triệu đồng)")
ax.set_title("Hà Nội hụt tháng sau Tết, rồi tăng dần tới cuối năm")
ax.legend()
plt.show()
Biểu đồ đường doanh thu Hà Nội 12 tháng năm 2025 với đường ngang nét đứt Trung bình 868; mũi tên chỉ vào điểm thấp nhất tháng 2 kèm chữ Sau Tết: 577 (Tết 2025 rơi vào 29/01), cuối năm lên 1.087.

Đường trung bình 868 triệu đồng chia năm thành hai nửa: tháng 2 nằm sâu dưới mốc, còn tháng 1, tháng 11 và tháng 12 vượt rõ. hn.idxmin() cho nhãn của dòng thấp nhất; bảng có index mặc định 0, 1, 2, … nên nhãn đó cũng là vị trí, cộng 1 thành số tháng: xy=(hn.idxmin() + 1, hn.min()) là điểm tháng 2 với 577. Nhờ vậy mũi tên vẫn đúng nếu số liệu đổi. arrowprops={"arrowstyle": "->"} bật mũi tên; thiếu nó, annotate() chỉ đặt chữ.

Năm nguyên tắc kể chuyện bằng biểu đồ

Gom lại, một biểu đồ kể chuyện tốt thường theo năm nguyên tắc:

  1. Một biểu đồ, một ý: chọn loại biểu đồ theo câu hỏi.

  2. Tiêu đề nói kết luận, không chỉ nói tên số liệu.

  3. Một màu nhấn trên nền xám cho đối tượng chính.

  4. Chú thích ngay trên hình điều đáng nói, bằng annotate() hay một đường mốc có nhãn.

  5. Bỏ thứ không mang thông tin: khung thừa, lưới dày, màu trang trí.

Kiểm tra nhanh

  1. Tiêu đề nào là tiêu đề kết luận?

    • Doanh thu theo chi nhánh năm 2025
    • Huế xếp cuối, chỉ bằng một phần năm Hà Nội
    • Biểu đồ cột ngang
  2. Vì sao tô xám bảy cột và chỉ tô đỏ cột Huế?

    • Vì Matplotlib chỉ cho dùng hai màu
    • Để mắt người đọc tìm thấy ngay đối tượng của kết luận
    • Để biểu đồ in đen trắng rõ hơn
  3. Trong ax.annotate("Sau Tết: 577", xy=(2, 577), xytext=(3.5, 620)), mũi tên chỉ vào đâu?

    • Điểm tháng 2, doanh thu 577
    • Điểm (3.5, 620)
    • Góc trên bên trái
  4. Điền tên thuộc tính chứa bốn cạnh khung của vùng vẽ: ax.____[["top", "right"]].set_visible(False)

Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Biểu đồ kể chuyện cho một chi nhánh

Bảng bang có cột thang và mỗi chi nhánh một cột doanh thu theo triệu đồng. Viết thân hàm ke_chuyen(bang, chi_nhanh) vẽ biểu đồ cột tổng doanh thu cả năm của từng chi nhánh, theo đúng thứ tự cột trong bảng:

  • cột của chi_nhanh tô "tab:red", mọi cột khác tô "lightgray";

  • một đường ngang tại trung bình của các tổng, label="Trung bình", và một chú giải (ax.legend());

  • nhãn trục x đúng là Chi nhánh, nhãn trục y đúng là Doanh thu (triệu đồng);

  • bỏ cạnh khung trên và phải;

  • tiêu đề là kết luận dạng Huế xếp hạng 8/8 về doanh thu, với hạng 1 là tổng lớn nhất.

Hàm không sửa bảng của nơi gọi.

Trả về: vùng vẽ chứa biểu đồ, một Axes.

python
import matplotlib.pyplot as plt

def ke_chuyen(bang, chi_nhanh):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Data storytelling: thiết kế biểu đồ để người đọc thấy ngay một kết luận.

  • Tiêu đề nói kết luận; một màu nhấn trên nền xám dẫn mắt tới đối tượng chính.

  • ax.annotate(chu, xy=điểm, xytext=chỗ_đặt_chữ, arrowprops={"arrowstyle": "->"}) chỉ vào điểm đáng chú ý.

  • ax.axhline(y, label=...) vẽ đường mốc ngang; mốc nào cũng cần nhãn.

  • ax.spines[["top", "right"]].set_visible(False) bỏ khung thừa.

Câu hỏi thường gặp

Annotate matplotlib đặt chữ không có mũi tên được không?

Được: bỏ arrowprops=, khi đó annotate() chỉ đặt chữ tại xytext (hoặc tại xy nếu không có xytext). Với chữ đơn giản không cần chỉ vào điểm nào, ax.text(x, y, "chữ") ngắn hơn.

5 nguyên tắc trực quan hóa dữ liệu là gì?

Mỗi tài liệu liệt kê hơi khác nhau. Phần lớn quy về năm ý ở bài này: một biểu đồ một ý, tiêu đề nói kết luận, một màu nhấn, chú thích ngay trên hình, và bỏ thứ không mang thông tin. Chọn đúng loại biểu đồ đứng trước tất cả, như bài các loại biểu đồ.

Đường mốc dọc thì dùng gì?

ax.axvline(x, label=...) vẽ đường dọc tại x, hợp để đánh dấu một ngày hay một tháng có sự kiện. Muốn tô cả một khoảng, như mùa du lịch, dùng ax.axvspan(x1, x2, alpha=0.2).

Nên dùng màu nhấn nào?

Một màu đậm, khác hẳn nền xám, như "tab:red" hay "tab:blue", là đủ; hai màu nhấn trở lên làm người đọc không biết nhìn đâu. Chọn màu dễ phân biệt cho người mù màu có ở bài màu và colormap.

Chủ đề

data storytelling

Dữ liệu của bài

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập