Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

matplotlib.pyplot: vẽ biểu đồ đầu tiên với plt.plot()

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 1/16 · Chương 2

Vẽ biểu đồ với Matplotlib

  • 7 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

matplotlib.pyplot là module vẽ của Matplotlib, và plt.plot(x, y) là lệnh đầu tiên bạn dùng: nó nối các điểm có tọa độ x, y thành một đường. Bạn dùng nó khi cần nhìn nhanh một dãy số đổi theo thời gian, chẳng hạn doanh thu của một cửa hàng qua 12 tháng.

Cần biết trước: cài Matplotlib, mảng NumPy và arange(), linspace().

Vẽ đường đầu tiên với plt.plot()

Một sinh viên để dành 2 triệu đồng mỗi tháng và muốn thấy số tiền tích lũy sau sáu tháng. plt.plot() nhận hai dãy cùng độ dài: dãy x cho vị trí ngang, dãy y cho độ cao, rồi nối các điểm theo thứ tự.

python
import numpy as np
import matplotlib.pyplot as plt

thang = np.arange(1, 7)
tich_luy = 2 * thang
print(tich_luy)

plt.plot(thang, tich_luy)
plt.title("Tiền để dành sau sáu tháng")
plt.xlabel("Tháng")
plt.ylabel("Số tiền (triệu đồng)")
plt.show()

KẾT QUẢ

[ 2  4  6  8 10 12]
Biểu đồ đường thẳng đi lên từ 2 triệu đồng ở tháng 1 tới 12 triệu đồng ở tháng 6, trục x là tháng, trục y là số tiền triệu đồng.

Đường đi thẳng từ 2 lên 12 triệu đồng vì mỗi tháng cộng thêm đúng 2 triệu. np.arange(1, 7) cho sáu tháng từ 1 đến 6, và phép nhân trên cả mảng cho sáu số tiền một lúc. plt.title(), plt.xlabel(), plt.ylabel() đặt tiêu đề và nhãn hai trục; plt.show() hiện hình như bài trước. Matplotlib là gì, khác seaborn ra sao thì bài Blog Matplotlib là gì giới thiệu.

Đổi 2 * thang thành 3 * thang rồi chạy lại: dòng đầu in [ 3 6 9 12 15 18] và đường dốc hơn.

Vẽ một cột của bảng thật

File doanh_thu_chi_nhanh.csv ghi doanh thu năm 2025 của tám chi nhánh, mỗi dòng một tháng, mỗi chi nhánh một cột, đơn vị triệu đồng. Một cột của bảng cũng là một dãy y, nên đưa thẳng nó cho plt.plot():

python
import numpy as np
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bang = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
ten = "Hà Nội"
thang = np.arange(1, 13)
print("Cao nhất:", bang[ten].max())

plt.plot(thang, bang[ten], marker="o")
plt.title(f"Doanh thu {ten} năm 2025")
plt.xlabel("Tháng")
plt.ylabel("Doanh thu (triệu đồng)")
plt.show()

KẾT QUẢ

Cao nhất: 1087
Biểu đồ đường doanh thu Hà Nội 12 tháng năm 2025, trục y là triệu đồng; tháng 1 khoảng 1.055, tụt xuống 577 ở tháng 2, đi ngang quanh 760 đến 880, rồi lên cao nhất 1.087 ở tháng 12.

Hà Nội cao nhất ở tháng 12 với 1.087 triệu đồng và thấp hẳn ở tháng 2, chỉ 577 triệu đồng, tháng ngay sau Tết (Tết 2025 rơi vào cuối tháng 1). marker="o" chấm tròn từng tháng để mắt đếm được 12 điểm. Trục x dùng np.arange(1, 13) thay cho cột thang dạng chữ 2025-01, vì 12 nhãn dài như vậy dễ chồng lên nhau.

Đổi ten = "Hà Nội" thành ten = "Huế" rồi chạy lại: dòng đầu in Cao nhất: 284, và tiêu đề đổi theo nhờ f-string.

Giao diện trạng thái của pyplot

pyplot nhớ một "hình hiện tại". Mỗi lệnh plt.* vẽ lên hình đó; chưa có hình thì lệnh đầu tiên tự tạo. Vì thế hai lần gọi plt.plot() liền nhau cho hai đường trên cùng một hình, giống hai nét bút trên cùng một tờ giấy. Cách làm việc này gọi là giao diện trạng thái (state-based).

python
import numpy as np
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bang = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
thang = np.arange(1, 13)
plt.plot(thang, bang["Đà Nẵng"], marker="o", label="Đà Nẵng")
plt.plot(thang, bang["Huế"], marker="s", label="Huế")
plt.title("Doanh thu Đà Nẵng và Huế năm 2025")
plt.xlabel("Tháng")
plt.ylabel("Doanh thu (triệu đồng)")
plt.legend()
print("Số đường:", len(plt.gca().lines))
plt.show()

KẾT QUẢ

Số đường: 2
Biểu đồ hai đường doanh thu 2025, trục y là triệu đồng; Đà Nẵng chấm tròn vọt lên 533 ở tháng 6, Huế chấm vuông thấp hơn hẳn, 284 ở tháng 1 rồi chỉ quanh 150 đến 200 các tháng sau.

Đà Nẵng đạt đỉnh 533 triệu đồng ở tháng 6, mùa du lịch biển, còn Huế cao nhất ở tháng 1 với 284 triệu đồng rồi chỉ quanh 150 đến 200 triệu đồng các tháng sau. plt.gca() trả về vùng vẽ hiện tại, và .lines của nó có đúng hai đường. label= đặt tên cho từng đường để plt.legend() ghi chú giải; bài tiêu đề, nhãn trục và legend nói kỹ hơn.

Khi nào chuyển sang fig, ax

Kiểu plt.* gọn cho một hình nhanh. Khi một hình có nhiều vùng vẽ, "hình hiện tại" dễ trỏ nhầm chỗ, và tiêu đề rơi vào vùng vẽ bạn không định. Các bài sau dùng cách hướng đối tượng: fig, ax = plt.subplots() trả về tấm hình và vùng vẽ, rồi bạn gọi thẳng ax.plot(), ax.set_title() trên đúng vùng đó. Mỗi lệnh pyplot có một phương thức tương ứng:

Kiểu pyplot

Kiểu ax

plt.plot(x, y)

ax.plot(x, y)

plt.title("...")

ax.set_title("...")

plt.xlabel("...")

ax.set_xlabel("...")

plt.ylabel("...")

ax.set_ylabel("...")

Bài Figure và Axes giải thích hai đối tượng này. Code chép trên mạng thường trộn hai kiểu; nhìn bảng trên là bạn đổi được từ kiểu này sang kiểu kia.

Kiểm tra nhanh

  1. Ví dụ đầu bài in [ 2 4 6 8 10 12]. Đường trên hình nối bao nhiêu điểm?

    • 2
    • 6
    • 12
  2. Trong phần giao diện trạng thái, hai lời gọi plt.plot() liền nhau vẽ ra gì?

    • Hai hình riêng, mỗi hình một đường
    • Một hình có hai đường
    • Một hình chỉ có đường gọi sau, đường trước bị xóa
  3. Trong khung bẫy, vì sao dòng cuối báo TypeError?

    • Vì tiêu đề có chữ tiếng Việt
    • Vì dòng trước đã gán chuỗi vào plt.title, ghi đè hàm
    • Vì phải gọi plt.show() trước plt.title()
  4. Điền lệnh đặt nhãn trục y theo kiểu pyplot: plt.____("Doanh thu (triệu đồng)")

Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Vẽ đường doanh thu một chi nhánh

Bảng bang có các cột chi nhánh (số, triệu đồng), mỗi dòng một tháng theo thứ tự tháng 1, 2, 3… Viết thân hàm ve_chi_nhanh(bang, ten) vẽ doanh thu của cột ten theo kiểu pyplot:

  • đúng một đường, trục x là các tháng 1, 2, … bằng số dòng của bảng, trục y là cột ten;

  • tiêu đề đúng là Doanh thu <ten> năm 2025, ví dụ Doanh thu Huế năm 2025;

  • nhãn trục x đúng là Tháng, nhãn trục y đúng là Doanh thu (triệu đồng).

Hàm không sửa bảng của nơi gọi.

Trả về: vùng vẽ hiện tại plt.gca(), một Axes.

python
import numpy as np
import matplotlib.pyplot as plt

def ve_chi_nhanh(bang, ten):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • matplotlib.pyplot, viết tắt plt, chứa các hàm vẽ theo giao diện trạng thái.

  • plt.plot(x, y) nối các điểm (x, y) thành một đường; hai dãy dài bằng nhau.

  • plt.title(), plt.xlabel(), plt.ylabel() đặt tiêu đề, nhãn trục cho hình hiện tại.

  • Các lệnh plt.* liền nhau cùng vẽ lên một hình; plt.gca() trả về vùng vẽ đó.

  • Gán plt.title = "..." ghi đè hàm và gây TypeError ở lần gọi sau.

Câu hỏi thường gặp

plt.plot với một dãy duy nhất thì trục x là gì?

Matplotlib tự dùng vị trí 0, 1, 2… của từng phần tử làm x. Với dữ liệu theo tháng, trục x khi đó lệch một đơn vị so với số tháng, nên bạn truyền rõ np.arange(1, 13) làm dãy x như bài arange(), linspace().

plt.show để ở đâu trong chương trình?

Ở cuối, sau mọi lệnh vẽ và đặt chữ của hình. Mỗi khối code trên trang này có đúng một plt.show(). Trên máy chủ không màn hình, plt.show() không hiện gì; khi đó bạn lưu hình bằng savefig() như bài lưu biểu đồ ra file.

Vẽ đồ thị trong Python nên dùng plt hay fig, ax?

Dùng plt.* cho một hình nhanh có một vùng vẽ. Dùng fig, ax cho mọi hình còn lại, nhất là hình có nhiều vùng vẽ hoặc hàm vẽ bạn sẽ tái dùng. Bài Figure và Axes chỉ cách viết thứ hai.

Vì sao plt.plot vẽ đường mà không vẽ chấm?

Mặc định plt.plot() chỉ nối điểm bằng đường. Thêm marker="o" để chấm từng điểm, hay dùng plt.scatter() khi các điểm không có thứ tự nối nhau, như bài biểu đồ phân tán.

Chủ đề

matplotlib pyplot

Dữ liệu của bài

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập