Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

to_period() trong pandas: làm việc với tháng, quý (Period)

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/17 · Chương 8

Dữ liệu thời gian

  • 5 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

to_period() trong pandas đổi một ngày thành kỳ chứa nó: .dt.to_period("M") biến ngày 17/03/2026 thành tháng 2026-03, một giá trị kiểu Period. Period là cả một đoạn thời gian chứ không phải một điểm, nên nó hợp làm nhãn báo cáo: in ra gọn, giữ được năm và tự sắp đúng thứ tự.

Cần biết trước: accessor .dt, groupby() và resample().

Period: một tháng, một quý là một giá trị

Một ngày là một điểm trên lịch; một Period là cả một ô trên tờ lịch tháng, từ ngày đầu tới ngày cuối của nó. pd.Period("2026-03", freq="M") là tháng 3/2026; bạn hỏi được ô đó bắt đầu, kết thúc khi nào và ô kế tiếp là ô nào:

python
import pandas as pd

thang = pd.Period("2026-03", freq="M")
print(thang, "|", thang.year, thang.month)
print("Bắt đầu:", thang.start_time.date())
print("Kết thúc:", thang.end_time.date())
print("Tháng sau:", thang + 1)

KẾT QUẢ

2026-03 | 2026 3
Bắt đầu: 2026-03-01
Kết thúc: 2026-03-31
Tháng sau: 2026-04

thang + 1 cho tháng kế tiếp: đơn vị của phép cộng là chính kỳ, ở đây là một tháng. Đổi freq="M" thành freq="Q" và "2026-03" thành "2026-05" rồi chạy lại: dòng đầu in 2026Q2 | 2026 6 và tháng sau thành quý sau, 2026Q3.

Đổi cột ngày thành kỳ bằng .dt.to_period("M")

Trên một cột ngày, .dt.to_period("M") đổi mỗi ô thành tháng chứa nó; cột mới có kiểu period[M]. File don_hang.csv trong bộ dữ liệu thực hành:

python
import pandas as pd

don = pd.read_csv("don_hang.csv", parse_dates=["ngay_dat"])
thang = don["ngay_dat"].dt.to_period("M")
print(pd.DataFrame({"ngay_dat": don["ngay_dat"],
                    "thang": thang}).iloc[[0, 500, 1500]])
print(thang.dtype)
print("Số tháng khác nhau:", thang.nunique())

KẾT QUẢ

       ngay_dat    thang
0    2025-01-01  2025-01
500  2025-07-03  2025-07
1500 2026-06-18  2026-06
period[M]
Số tháng khác nhau: 18

Dữ liệu trải 18 tháng, từ 01/2025 tới 06/2026. Ngày 29 và ngày 1 của cùng tháng cho cùng một Period, nên cột này dùng thẳng làm khóa gom nhóm. "Q" cho quý (2025Q3), "Y" cho năm.

Gom nhóm theo kỳ và sắp đúng thứ tự

Gom theo cột Period cho bảng có PeriodIndex: nhãn 2026-03 in gọn hơn ngày cuối tháng của resample("ME"), và năm vẫn nằm trong nhãn. Doanh thu nửa đầu năm 2026, bằng triệu đồng:

python
import pandas as pd

don = pd.read_csv("don_hang.csv", parse_dates=["ngay_dat"])
don["doanh_thu"] = don["so_luong"] * don["don_gia"]
thang = don["ngay_dat"].dt.to_period("M")
tong = don.groupby(thang)["doanh_thu"].sum()
print((tong.loc["2026-01":] / 1_000_000).round(1))

KẾT QUẢ

ngay_dat
2026-01    15.7
2026-02    21.8
2026-03    20.6
2026-04    13.2
2026-05    15.6
2026-06    13.8
Freq: M, Name: doanh_thu, dtype: float64

Tháng 2/2026, tháng có Tết, bán được nhiều nhất trong sáu tháng. loc["2026-01":] cắt theo kỳ như với DatetimeIndex. Cần lại ngày đầu tháng, như để vẽ trục thời gian, thì gọi tong.index.to_timestamp().

Kiểm tra nhanh

  1. Sau import pandas as pd, str(pd.Period("2025-12", freq="M") + 1) cho kết quả gì?

    • '2025-13'
    • '2026-01'
    • '2025-12-02'
    • Báo lỗi TypeError
  2. Sau import pandas as pd, str(pd.Series(pd.to_datetime(["2025-08-19"])).dt.to_period("Q").iloc[0]) cho kết quả gì?

    • '2025-08'
    • '2025Q2'
    • '2025Q3'
    • '2025-09-30'
  3. Bạn cần doanh thu theo tháng, nhãn dạng 2026-03, đúng thứ tự thời gian trên dữ liệu hai năm. Những khóa nhóm nào đúng?

    • don["ngay_dat"].dt.to_period("M")
    • don["ngay_dat"].dt.month
    • don["ngay_dat"].dt.strftime("%m/%Y")
    • don["ngay_dat"].dt.strftime("%Y-%m")
  4. Vì sao to_period("ME") báo lỗi còn resample("ME") thì chạy?

    • Vì to_period() chỉ nhận chữ thường
    • Vì "ME" là một điểm (ngày cuối tháng), còn Period là cả tháng nên dùng "M"
    • Vì pandas 3 bỏ hẳn to_period()
    • Vì resample() tự đổi "ME" thành "M"
Đúng hết lần đầu +15 XP

Bài tập

Các tháng vượt mức doanh thu

Cửa hàng thưởng cho nhân viên vào tháng có doanh thu vượt một mức. Bảng don có cột ngay_dat (kiểu ngày, dòng chưa sắp), so_luong và don_gia; muc là một số tiền. Viết thân hàm thang_vuot_muc(don, muc):

  • Cộng so_luong * don_gia theo từng tháng; giữ các tháng có tổng lớn hơn muc, tháng bằng đúng muc thì không.

  • Mỗi tháng là một chuỗi dạng "2026-03"; các tháng xếp theo thứ tự thời gian.

Hàm không sửa bảng don của nơi gọi.

Trả về: nhãn các tháng vượt mức, một list.

python
import pandas as pd

def thang_vuot_muc(don, muc):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tóm tắt

  • Một Period là cả một kỳ (tháng, quý, năm); + 1 cho kỳ kế tiếp, start_time và end_time cho hai đầu.

  • .dt.to_period("M") đổi cột ngày thành cột period[M]; "Q" cho quý, "Y" cho năm.

  • Period dùng "M", không dùng "ME": "ME" là ngày cuối tháng, dành cho resample().

  • Gom theo Period cho nhãn gọn như 2026-03, giữ năm và sắp đúng thứ tự; nhãn chuỗi %m/%Y sắp sai.

  • Cần lại ngày để vẽ trục thời gian thì gọi to_timestamp() trên PeriodIndex.

Câu hỏi thường gặp

Pandas period khác Timestamp ở đâu?

Timestamp là một thời điểm, như 0 giờ ngày 17/03/2026; Period là một đoạn, như cả tháng 3/2026. Hai ngày khác nhau trong cùng tháng là hai Timestamp nhưng cùng một Period tháng. Vì vậy Period hợp làm nhãn nhóm, còn Timestamp hợp để đo khoảng cách bằng Timedelta.

In nhãn tháng kiểu Việt Nam 03/2026 thế nào mà không sắp sai?

Gom và sắp theo Period trước, chỉ đổi nhãn ở bước cuối: tong.index = tong.index.strftime("%m/%Y"). Khi đó thứ tự dòng đã cố định theo thời gian, nhãn chỉ còn là chữ để in. Mã định dạng có ở bài strftime(), strptime().

Khi nào dùng to_period, khi nào dùng resample?

resample() hợp khi cần đủ mọi kỳ, kể cả kỳ trống, và bước sau còn tính trên trục thời gian. to_period() hợp làm khóa trong groupby() cùng các cột khác, hay khi cần nhãn kỳ để ghép bảng, như ghép doanh thu tháng với chỉ tiêu tháng bằng merge().

Chủ đề

pandas to period

Dữ liệu của bài

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập