Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Bài tập merge pandas: ghép bảng, pivot, melt, crosstab

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 12/13 · Chương 7

Ghép và đổi hình bảng

  • 8 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Mười bài tập merge pandas dưới đây được chấm ngay trên trang: mỗi bài bạn viết thân một hàm làm việc trên các bảng của một quán cà phê, bấm Chạy, và từng dòng kiểm tra báo đạt hay chưa. Các bài dùng lại cả nhóm ghép và đổi hình bảng: concat(), merge() với các kiểu how, khóa khác tên, anti join, validate=, pivot_table(), crosstab(), melt() và pivot().

Cần biết trước: merge bị tăng số dòng, crosstab() và pivot(), stack(), unstack().

Cách làm các bài tập

Mỗi bài cho sẵn dòng import pandas as pd và dòng def với thân là pass. Bạn thay pass bằng thân hàm. Trình chấm không đọc những gì bạn in ra: nó gọi hàm của bạn với nhiều bảng khác nhau rồi so giá trị trả về, nên hàm phải return kết quả. Bảng được so bằng pandas.testing, không so kiểu số nguyên cụ thể, nhưng có so tên cột, thứ tự dòng và index đúng như đề nói.

Mỗi hàm có bốn dòng kiểm tra. Dòng đầu là ví dụ trong đề; dòng hai kiểm kiểu trả về và việc hàm không sửa bảng mà nơi gọi truyền vào. Dòng ba thử một trường hợp biên, dòng bốn gọi hàm trên 25 bảng sinh tự động bằng np.random.default_rng(). Vì vậy hàm gõ sẵn đáp số của ví dụ sẽ không qua, và hàm sửa thẳng bảng đầu vào (gán cột mới, inplace=True) cũng không qua.

Bí thì mở gợi ý theo thứ tự: gợi ý đầu chỉ chỗ cần nhìn, gợi ý hai nêu phương thức cần gọi, gợi ý ba gần như là lời giải. Chưa đạt một dòng, hãy gọi thử hàm với đúng bảng trong dòng đó và in kết quả cùng len() của nó. Mỗi đề kết thúc bằng một dòng "Ôn lại" về bài dạy kỹ thuật của bài tập.

Mức dễ: một lệnh ghép hay đổi hình

Ba bài đầu mỗi bài cần một lệnh chính: nối hai bảng, tra tên món, hay đếm theo hai cột.

Nối đơn của hai ca

Quán ghi đơn mỗi ca vào một bảng riêng, ca_sang và ca_chieu, cùng các cột (như ma_don, tong). Viết thân hàm noi_hai_ca(ca_sang, ca_chieu): nối đơn ca sáng rồi tới ca chiều thành một bảng, thêm cột ca ở cuối ghi "Sáng" hay "Chiều". Index mặc định 0, 1, 2…. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: đơn của cả ngày, một DataFrame.

Ôn lại: pd.concat().

python
import pandas as pd

def noi_hai_ca(ca_sang, ca_chieu):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Gắn tên món vào phiếu gọi món

Bảng goi_mon (cột ma_don, ma_mon, so_luong, có thể thêm cột khác) chỉ ghi mã món. Bảng thuc_don có cột ma_mon, ten_mon, gia. Viết thân hàm gan_ten_mon(goi_mon, thuc_don): thêm cột ten_mon vào cuối bảng gọi món, giữ đủ mọi dòng theo thứ tự cũ; mã món không có trong thực đơn thì ten_mon trống. Không thêm cột nào khác. Index mặc định 0, 1, 2…. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: phiếu gọi món có tên món, một DataFrame.

Ôn lại: merge().

python
import pandas as pd

def gan_ten_mon(goi_mon, thuc_don):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Đếm lượt gọi mỗi món theo ca

Bảng goi_mon có cột ca và ma_mon, mỗi dòng một lượt gọi. Viết thân hàm dem_theo_ca(goi_mon): mỗi dòng của kết quả là một ca, mỗi cột là một mã món, mỗi ô là số lượt gọi; cặp không có lượt nào là 0. Không thêm dòng hay cột tổng. Dòng và cột theo thứ tự mà crosstab() tự sắp. Hàm không sửa bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng số lượt gọi, một DataFrame.

Ôn lại: crosstab().

python
import pandas as pd

def dem_theo_ca(goi_mon):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Mức vừa: khóa khác tên, dòng không khớp, bảng chéo có tính toán

Bốn bài sau cần ghép đúng khóa trước khi đổi hình, hay lọc sau khi đổi hình.

Gắn tên phòng cho nhân viên

Bảng nhan_vien có cột ma_nv, ho_ten, ma_pb (mã phòng, có thể trống hoặc sai). Bảng phong_ban ghi mã phòng ở cột ma, tên ở cột ten_pb, và có thể thêm cột khác. Viết thân hàm ghep_phong(nhan_vien, phong_ban): thêm cột ten_pb vào cuối bảng nhân viên, giữ đủ mọi nhân viên theo thứ tự cũ; không giữ cột ma hay cột nào khác của bảng phòng ban. Index mặc định 0, 1, 2…. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng nhân viên có tên phòng, một DataFrame.

Ôn lại: merge left_on, right_on.

python
import pandas as pd

def ghep_phong(nhan_vien, phong_ban):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Tìm mã món lạ trong phiếu gọi món

Nhân viên mới đôi khi gõ sai mã món. Bảng goi_mon có cột ma_mon; bảng thuc_don có cột ma_mon của các món đang bán. Viết thân hàm ma_la(goi_mon, thuc_don): tìm các mã có trong phiếu gọi món mà không có trong thực đơn, mỗi mã một lần, sắp tăng dần. Không có mã lạ nào thì trả list rỗng. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: các mã lạ, một list.

Ôn lại: anti join.

python
import pandas as pd

def ma_la(goi_mon, thuc_don):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Doanh thu theo ngày và ca

Bảng goi_mon có cột ngay, ca, ma_mon, so_luong; bảng thuc_don có cột ma_mon, gia (mọi mã của phiếu đều có trong thực đơn, mỗi mã một dòng). Viết thân hàm doanh_thu_ngay_ca(goi_mon, thuc_don): mỗi dòng là một ngày, mỗi cột là một ca, mỗi ô là tổng tiền (so_luong * gia) của ngày và ca đó; ô không có đơn là 0. Dòng và cột theo thứ tự mà pivot_table() tự sắp. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng doanh thu, một DataFrame.

Ôn lại: pivot_table().

python
import pandas as pd

def doanh_thu_ngay_ca(goi_mon, thuc_don):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Đổi bảng tồn kho sang dạng dài

Bảng ton_kho có cột ma_hang và mỗi kho một cột (tên cột là tên kho), mỗi ô là số lượng tồn, có thể bằng 0. Viết thân hàm ton_kho_dai(ton_kho): đổi sang ba cột ma_hang, kho, so_luong, và chỉ giữ dòng có so_luong lớn hơn 0. Dòng theo thứ tự mà melt() cho (hết kho đầu rồi tới kho sau), index mặc định 0, 1, 2…. Hàm không sửa bảng của nơi gọi.

Trả về: tồn kho dạng dài, một DataFrame.

Ôn lại: melt().

python
import pandas as pd

def ton_kho_dai(ton_kho):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Mức khó: bảng tra có mã lặp, nhiều bước nối nhau

Ba bài cuối cần làm sạch bảng tra trước khi ghép, hay nối ghép và đổi hình trong một hàm.

Tính tiền theo giá mới nhất

Bảng bang_gia ghi lịch sử giá: cột ma_mon, ngay_ap_dung (chuỗi "YYYY-MM-DD"), gia; một món có nhiều dòng, không theo thứ tự ngày. Bảng ban_hang có cột ma_don, ma_mon, so_luong (mọi mã đều có trong bảng giá). Viết thân hàm gia_moi_nhat(ban_hang, bang_gia): thêm cột gia (giá có ngày áp dụng muộn nhất của món) rồi cột thanh_tien (so_luong * gia) vào cuối bảng bán hàng. Số dòng và thứ tự dòng giữ như ban_hang, index mặc định 0, 1, 2…. Hàm không sửa hai bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng bán hàng có giá và thành tiền, một DataFrame.

Ôn lại: merge bị tăng số dòng.

python
import pandas as pd

def gia_moi_nhat(ban_hang, bang_gia):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

So doanh thu hai chi nhánh theo tháng

Bảng dai ở dạng dài: cột thang, chi_nhanh, doanh_thu, mỗi cặp tháng và chi nhánh đúng một dòng. Viết thân hàm so_sanh_chi_nhanh(dai, a, b) với a, b là tên hai chi nhánh có trong dữ liệu. Mỗi dòng của kết quả là một tháng (index là tháng, sắp tăng dần). Kết quả có đúng ba cột theo thứ tự: doanh thu của a, doanh thu của b (tên cột là tên chi nhánh), và chenh bằng a trừ b. Hàm không sửa bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng so sánh, một DataFrame.

Ôn lại: pivot(), stack(), unstack().

python
import pandas as pd

def so_sanh_chi_nhanh(dai, a, b):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Bảng tổng hợp doanh thu theo nhóm món và ca

Quán có hai bảng đơn ca_sang, ca_chieu (cùng cột ma_mon, so_luong) và bảng thuc_don (cột ma_mon, nhom, gia, mỗi mã một dòng; mọi mã của hai ca đều có trong thực đơn). Viết thân hàm bang_tong_hop(ca_sang, ca_chieu, thuc_don): mỗi dòng là một nhóm món, mỗi cột là một ca ("Sáng", "Chiều"), mỗi ô là tổng tiền (so_luong * gia); ô không có đơn là 0; thêm dòng và cột tổng mang tên "Tổng". Dòng và cột theo thứ tự mà pivot_table() tự sắp, rồi đến "Tổng". Mỗi ca có ít nhất một đơn. Hàm không sửa ba bảng của nơi gọi.

Trả về: bảng tổng hợp, một DataFrame.

Ôn lại: pivot_table().

python
import pandas as pd

def bang_tong_hop(ca_sang, ca_chieu, thuc_don):
    pass  # Viết thân hàm thay cho dòng này

Câu hỏi thường gặp

Làm bài tập merge pandas trên máy của mình được không?

Được. Chép dòng def cùng lời giải của bạn vào một file, rồi chép phần kiểm tra xuống dưới và chạy file bằng Python có cài pandas. Dòng nào báo AssertionError là dòng chưa đạt. Cách tự kiểm hàm bằng assert nằm ở bài assert.

Hàm của tôi đúng trên ví dụ mà vẫn chưa đạt, vì sao?

Thường do bảng của nơi gọi bị sửa hoặc do index. Gán bang["cot"] = … hay gọi inplace=True trên bảng được truyền vào là sửa bảng đó, như bài Copy-on-Write giải thích; tính trên bảng ghép hay dùng assign() thì an toàn. Lọc xong mà quên reset_index(drop=True) thì index không còn là 0, 1, 2.

Làm xong 10 bài này thì luyện tiếp ở đâu?

Dự án phân tích dữ liệu khách hàng theo tỉnh đứng ngay sau trang này, ghép ba bảng thật đọc từ cơ sở dữ liệu SQLite. Sau đó nhóm bài thời gian bắt đầu với to_datetime(): đổi cột ngày cho đúng kiểu trước, rồi các bài sau dựng bảng theo tháng, theo quý.

Chủ đề

bài tập merge pandas

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập