pandas vs Excel: lọc, VLOOKUP, PivotTable, SUMIF bằng pandas
Bài 2/6 · Chương 11
Trang phụ trợ
- 6 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 8
Trang pandas vs Excel này đặt các thao tác Excel quen dùng (lọc, sắp xếp, SUMIF, COUNTIF, VLOOKUP, PivotTable) cạnh câu lệnh pandas làm cùng việc, kèm kết quả thật của từng dòng. Mở trang khi bạn biết làm một việc trong Excel và cần câu lệnh pandas tương ứng.
Cách đọc bảng pandas vs Excel
Mỗi mục mở đầu bằng một bảng nhỏ dựng trong code, đóng vai trang tính Excel: bảng don gồm sáu đơn hàng với mã đơn, kênh bán, tỉnh, số tiền. Các dòng của bảng đối chiếu chạy lần lượt sau đoạn đó, như khi bạn gõ từng dòng vào cửa sổ Python. Cột Excel ghi thao tác hay công thức quen thuộc, cột Cú pháp là câu lệnh pandas, cột Kết quả là thứ câu lệnh đó cho ra. Kết quả nhiều dòng được in gọn thành list hay dict trên một dòng.
Khác biệt lớn nhất: Excel tính từng ô và tự cập nhật khi ô nguồn đổi, còn pandas tính trên cả cột một lần và trả một bảng mới. Bạn đổi dữ liệu thì chạy lại code, và dùng lại đúng quy trình đó cho file tháng sau. Bài Blog Python cho người dùng Excel nói khi nào nên chuyển; bài Excel, Power BI hay Python so ba công cụ.
Lọc dòng như AutoFilter
Lọc trong pandas là một phép so sánh trên cột, cho Series True/False, rồi giữ các dòng True.
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({
"ma_don": ["D01", "D02", "D03", "D04", "D05", "D06"],
"kenh": ["Website", "Cửa hàng", "Website",
"Ứng dụng", "Cửa hàng", "Website"],
"tinh": ["Hà Nội", "Huế", "Huế", "Hà Nội", "Đà Lạt", "Hà Nội"],
"tien": [250000, 120000, 480000, 90000, 310000, 150000],
})
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
Lọc một giá trị | AutoFilter cột kênh, chọn Website |
|
| |
Lọc theo ngưỡng | Number Filters, Greater Than Or Equal To |
|
| |
Hai điều kiện cùng lúc | Lọc hai cột |
|
| |
Một trong nhiều giá trị | Tích nhiều ô trong AutoFilter |
|
| |
Ô có chứa một chữ | Text Filters, Contains |
|
| |
Đếm số dòng sau khi lọc | Thanh trạng thái, Count |
|
|
Sắp xếp
sort_values() trả bảng mới đã sắp; bảng don giữ nguyên thứ tự cũ.
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({
"ma_don": ["D01", "D02", "D03", "D04", "D05", "D06"],
"kenh": ["Website", "Cửa hàng", "Website",
"Ứng dụng", "Cửa hàng", "Website"],
"tien": [250000, 120000, 480000, 90000, 310000, 150000],
})
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
Sắp tăng dần | Sort A to Z |
|
| |
Sắp giảm dần | Sort Z to A |
|
| |
Sắp theo hai cột | Custom Sort, hai mức |
|
| |
Ba dòng lớn nhất | Sort rồi lấy ba dòng đầu |
|
|
SUM, COUNT, AVERAGE và SUMIF, COUNTIF
Hàm trên cả cột là phương thức của cột; phiên bản "IF" là lọc trước rồi tính, hay gom theo nhóm bằng groupby().
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({
"kenh": ["Website", "Cửa hàng", "Website",
"Ứng dụng", "Cửa hàng", "Website"],
"tien": [250000, 120000, 480000, 90000, 310000, 150000],
})
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
Tổng một cột |
|
|
| |
Trung bình, làm tròn |
|
|
| |
Lớn nhất, nhỏ nhất |
|
|
| |
SUMIF một điều kiện |
|
|
| |
COUNTIF một điều kiện |
|
|
| |
SUMIF cho mọi kênh một lần | Một SUMIF mỗi kênh |
|
| |
COUNTIF cho mọi kênh một lần | Một COUNTIF mỗi kênh |
|
|
VLOOKUP: tra cột từ bảng khác
VLOOKUP tra từng ô; merge() ghép cả hai bảng theo cột khóa một lần, còn map() tra một cột theo một bảng tra.
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({"ma_don": ["D01", "D02", "D03"],
"ma_kh": ["K2", "K1", "K9"]})
khach = pd.DataFrame({"ma_kh": ["K1", "K2", "K3"],
"ten": ["Lan", "Minh", "Hà"]})
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
VLOOKUP, bỏ dòng không khớp |
|
|
| |
VLOOKUP, giữ mọi đơn |
|
|
| |
Tra một cột theo bảng tra | VLOOKUP một cột |
|
| |
Đơn không tìm thấy khách | Lọc ô |
|
|
PivotTable
pivot_table() nhận đúng bốn ô của hộp PivotTable: Rows là index, Columns là columns, Values là values, phép tính là aggfunc.
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({
"kenh": ["Website", "Cửa hàng", "Website", "Cửa hàng"],
"tinh": ["Hà Nội", "Huế", "Huế", "Hà Nội"],
"tien": [250000, 120000, 480000, 310000],
})
bang = don.pivot_table(index="tinh", columns="kenh", values="tien",
aggfunc="sum", fill_value=0)
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
Nhãn các dòng của PivotTable | Rows: tinh |
|
| |
Nhãn các cột của PivotTable | Columns: kenh |
|
| |
Một ô của PivotTable | Đọc ô Huế × Website |
|
| |
Tổng mỗi dòng | Grand Total của dòng |
|
| |
Đếm thay cho cộng | Value Field Settings, Count |
|
|
Thêm cột tính và IF
Cột mới tính trên cả cột cũ một lần, không kéo công thức xuống từng ô.
import numpy as np
import pandas as pd
don = pd.DataFrame({"so_luong": [2, 1, 5],
"don_gia": [45000, 120000, 30000]})
don["thanh_tien"] = don["so_luong"] * don["don_gia"]
Cần làm | Excel | Cú pháp | Kết quả | Bài |
|---|---|---|---|---|
Cột tính từ hai cột |
|
|
| |
IF hai nhánh |
|
|
| |
ROUND |
|
|
|
round() của pandas làm tròn số đúng giữa về số chẵn gần nhất, nên 2.5 thành 2 còn 3.5 thành 4; ROUND của Excel đẩy số đúng giữa ra xa 0 và cho 3, 4.
Mở và lưu file
Trang này không có thư viện đọc file .xlsx, nên các ví dụ chạy được dùng CSV. Trên máy của bạn, pd.read_excel("bao_cao.xlsx", sheet_name="T10") đọc một sheet và to_excel("ket_qua.xlsx", index=False) ghi ra file Excel, sau khi cài openpyxl; bài read_excel() và to_excel() dạy hai lệnh đó. Muốn Excel mở file CSV có tiếng Việt mà không lỗi font, ghi bằng to_csv("ket_qua.csv", index=False, encoding="utf-8-sig"), như bài to_csv() chỉ.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.