pivot(), stack(), unstack() trong pandas: dài thành rộng
Bài 10/13 · Chương 7
Ghép và đổi hình bảng
- 6 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 10
Phương thức pivot() đổi bảng dài thành bảng rộng (pandas pivot): giá trị của một cột thành các dòng, giá trị của cột khác thành các cột, và mỗi ô lấy đúng một giá trị, không tính gì. stack() và unstack() làm cùng kiểu xoay trên index nhiều tầng: chuyển một tầng từ dòng sang cột hay ngược lại.
Cần biết trước: melt(), MultiIndex và pivot_table().
pivot(): bảng dài thành bảng rộng
Bài trước dùng melt() để đổi ma trận doanh thu của tám chi nhánh thành bảng dài. pivot() là phép ngược: index= là cột cho dòng, columns= là cột cho cột, values= là cột điền vào ô. Ví dụ lấy ba chi nhánh du lịch trong ba tháng hè:
import pandas as pd
rong = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv")
dai = rong.melt(id_vars="thang", var_name="chi_nhanh",
value_name="doanh_thu")
he = dai.loc[dai["chi_nhanh"].isin(["Huế", "Đà Nẵng", "Khánh Hòa"])
& dai["thang"].isin(["2025-06", "2025-07", "2025-08"])]
print(he.pivot(index="thang", columns="chi_nhanh",
values="doanh_thu"))KẾT QUẢ
chi_nhanh Huế Khánh Hòa Đà Nẵng
thang
2025-06 192 428 533
2025-07 178 393 476
2025-08 172 400 471Bảng rộng 3 × 3 đọc được ngay: Đà Nẵng bán hơn 500 triệu tháng 6, gấp gần ba lần Huế. Cột được sắp theo mã Unicode của ký tự, nên Đà Nẵng đứng sau Khánh Hòa, và thang thành index. Mỗi dòng của bảng dài có đúng một ô trong bảng rộng: tháng chọn dòng, chi nhánh chọn cột. Đổi index="thang", columns="chi_nhanh" thành index="chi_nhanh", columns="thang" rồi chạy lại: bảng in ba dòng chi nhánh, dòng đầu là Huế.
pivot() khác pivot_table() ở một điểm: nó không gom. Mỗi cặp dòng, cột phải có nhiều nhất một giá trị, nên pivot() xoay được cả cột chữ, như tên nhân viên trực ca, thứ mà aggfunc="sum" không làm được.
unstack(): đưa một tầng index lên thành cột
groupby() theo hai cột trả về một Series với index hai tầng (pandas unstack). Dạng đó dài và khó so sánh. unstack() đưa tầng trong cùng lên làm cột:
import pandas as pd
rong = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv",
usecols=["thang", "Huế", "Đà Nẵng"])
dai = rong.melt(id_vars="thang", var_name="chi_nhanh",
value_name="doanh_thu")
so = dai["thang"].str[5:].astype(int)
dai["quy"] = "Q" + ((so - 1) // 3 + 1).astype(str)
tong = dai.groupby(["quy", "chi_nhanh"])["doanh_thu"].sum()
print(tong.head(4))
print(tong.unstack())KẾT QUẢ
quy chi_nhanh
Q1 Huế 616
Đà Nẵng 1135
Q2 Huế 567
Đà Nẵng 1305
Name: doanh_thu, dtype: int64
chi_nhanh Huế Đà Nẵng
quy
Q1 616 1135
Q2 567 1305
Q3 506 1324
Q4 547 1368Series tám dòng thành bảng 4 × 2: mỗi quý một dòng, mỗi chi nhánh một cột. Giờ thấy rõ Đà Nẵng tăng đều qua các quý, còn Huế thấp dần tới quý 3 rồi mới nhích lên. unstack(level=0) đưa tầng ngoài (quy) lên thay: bảng thành hai dòng chi nhánh, bốn cột quý. Cặp nào không có giá trị thì ô là NaN; unstack(fill_value=0) điền 0 thay thế.
stack(): đưa cột xuống thành tầng index
stack() làm phép ngược (pandas stack): các cột của bảng xuống thành tầng trong cùng của index, kết quả là một Series nhiều tầng.
import pandas as pd
rong = pd.read_csv("doanh_thu_chi_nhanh.csv",
usecols=["thang", "Huế", "Đà Nẵng"])
bang = rong.set_index("thang").head(2)
print(bang)
print(bang.stack())KẾT QUẢ
Đà Nẵng Huế
thang
2025-01 514 284
2025-02 276 149
thang
2025-01 Đà Nẵng 514
Huế 284
2025-02 Đà Nẵng 276
Huế 149
dtype: int64Bảng 2 × 2 thành Series bốn giá trị, index hai tầng là tháng và chi nhánh. Kết quả gần như bảng dài của melt(), chỉ khác ở chỗ nhãn nằm trong index; gọi thêm reset_index() là có lại các cột thường. Chọn giữa hai cách: dữ liệu có cột nhãn thường thì melt() và pivot() đọc rõ hơn; dữ liệu đã có index nhiều tầng, như kết quả của groupby(), thì stack() và unstack() gọn hơn.
Kiểm tra nhanh
Sau
import pandas as pdvàd = pd.DataFrame({"t": ["T1", "T1", "T2"], "cn": ["A", "B", "A"], "v": [5, 6, 7]}),d.pivot(index="t", columns="cn", values="v").loc["T2"].tolist()là gì?[7.0, nan][7][7, 0]
Sau
import pandas as pdvàs = pd.Series([1, 2, 3, 4], index=pd.MultiIndex.from_product([["Q1", "Q2"], ["A", "B"]])),s.unstack().shapelà gì?(2, 2)(4, 1)(1, 4)
Cũng Series
sđó, những lệnh nào cho một bảng có hai dòngA,B?s.unstack(level=0)s.unstack().Ts.unstack()s.stack()
Sau
import pandas as pdvàd = pd.DataFrame({"t": ["T1", "T1"], "cn": ["A", "A"], "v": [5, 6]}),d.pivot(index="t", columns="cn", values="v")báo lỗi gì?- Báo lỗi
KeyError - Báo lỗi
ValueError - Báo lỗi
MergeError
- Báo lỗi
Bài tập
Lịch trực theo ngày và ca
Quán ghi phân công trực ở dạng dài: mỗi dòng có cột ngay (như "T2", "CN"), ca (như "Sáng", "Chiều"), nhan_vien, có thể thêm cột khác như ghi_chu. Mỗi ngày, mỗi ca có nhiều nhất một người. Viết thân hàm lich_truc(phan_cong):
mỗi dòng là một ngày, mỗi cột là một ca có trong dữ liệu, mỗi ô là tên người trực;
ca chưa có ai thì ô trống (
NaN).
Dòng và cột theo thứ tự mà pivot() tự sắp. Hàm không sửa bảng của nơi gọi.
Trả về: lịch trực dạng rộng, một DataFrame.
import pandas as pd
def lich_truc(phan_cong):
pass # Viết thân hàm thay cho dòng nàyTóm tắt
df.pivot(index=, columns=, values=)đổi bảng dài thành bảng rộng, mỗi ô lấy đúng một giá trị; nó là phép ngược củamelt().Một cặp dòng, cột có nhiều giá trị thì
pivot()báoValueError; khi đó dùngpivot_table()vớiaggfunc=.pivot()xoay được cả cột chữ, vì nó không tính gì.unstack()đưa tầng index trong cùng lên thành cột;level=chọn tầng khác,fill_value=điền ô trống.stack()đưa các cột xuống thành tầng index trong cùng, cho một Series nhiều tầng.
Câu hỏi thường gặp
pivot() và pivot_table() chọn cái nào?
Dữ liệu đã có một giá trị cho mỗi cặp dòng, cột, hay giá trị là chữ, thì pivot(): nó báo lỗi ngay khi có cặp lặp, giúp bạn phát hiện dữ liệu bẩn. Cần gom nhiều dòng vào một ô bằng tổng, số đếm hay trung bình thì pivot_table().
Làm phẳng cột hai tầng sau unstack() thế nào?
Khi unstack() một DataFrame nhiều cột, các cột thành hai tầng, như ("doanh_thu", "Huế"). Nối hai tầng thành một tên bằng bang.columns = [f"{a}_{b}" for a, b in bang.columns]. Cách làm việc với các tầng có ở bài MultiIndex.
Sau pivot(), làm sao đưa index về thành cột?
Gọi reset_index(): cột thang của ví dụ đầu bài trở lại thành cột thường, index đánh số lại từ 0. Tên của tầng cột (chi_nhanh) vẫn hiện ở góc bảng; xóa nó bằng bang.columns.name = None nếu bạn muốn bảng in gọn.
Chủ đề
Dữ liệu của bài
- Tải xuống
doanh_thu_chi_nhanh.csv
CSV · 589 byte
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.