Bỏ qua đến nội dung chính
Phân tích dữ liệu
Ảnh bìa bài Matplotlib là gì? Vẽ biểu đồ Python với seaborn từ số 0

Matplotlib là gì? Vẽ biểu đồ Python với seaborn từ số 0

AIDev TeamTham vấn chuyên môn: Nguyễn Việt Chung

Đăng 10 phút đọc

Mục lục · 25

Matplotlib là library vẽ biểu đồ phổ biến nhất của Python, seaborn là lớp viết trên nó giúp vẽ biểu đồ thống kê từ DataFrame bằng ít dòng hơn. Bài vẽ 6 biểu đồ từ dữ liệu cửa hàng Tiệm Mây, mỗi biểu đồ kèm code chạy được, rồi kể các lỗi font tiếng Việt đã gặp và cách sửa.

Matplotlib là library (thư viện code) mã nguồn mở để vẽ biểu đồ bằng Python: đường, cột, tròn, phân tán, histogram, rồi lưu ra file PNG, SVG, PDF hoặc hiện trong notebook. Seaborn là một library khác viết trên matplotlib, chuyên cho biểu đồ thống kê: đưa vào một DataFrame và tên cột, seaborn tự gom nhóm, tô màu, chú thích. Câu trả lời ngắn cho "matplotlib là gì" vì vậy là: matplotlib lo phần vẽ, seaborn giúp vẽ nhanh hơn từ dữ liệu dạng bảng, và hai library thường dùng cùng nhau.

Mấy điều cần nắm trước khi đọc tiếp:

  • Cài cả hai bằng một lệnh: pip install matplotlib seaborn. Bản mới nhất trên PyPI ngày 08/11/2026 là matplotlib 3.11.2 và seaborn 0.13.2.

  • Font mặc định của matplotlib là DejaVu Sans, có đủ chữ tiếng Việt. Lỗi ô vuông thay chữ có dấu chỉ xảy ra khi bạn đổi sang font thiếu chữ Việt.

  • Trên server không có màn hình, plt.show() không hiện gì và cũng không báo lỗi; phải lưu bằng savefig.

  • Cả 6 biểu đồ trong bài vẽ từ dữ liệu cửa hàng mô phỏng "Tiệm Mây" ở lab.aidev.edu.vn/k2, chạy trên máy ảo AIDev Cloud ngày 08/11/2026, cả script mất 3,49 giây.

Matplotlib là gì, seaborn khác ở đâu?

Hai library làm cùng một việc là vẽ, nhưng ở hai tầng khác nhau:

matplotlib

seaborn

Vai trò

vẽ mọi thứ, chỉnh được từng chi tiết

biểu đồ thống kê từ DataFrame

Đầu vào quen dùng

list, mảng NumPy, Series

DataFrame + tên cột

Gom nhóm, đếm

bạn tự làm bằng pandas trước

seaborn tự làm (countplot, boxplot)

Chỉnh tiêu đề, trục, lưu file

trực tiếp

qua đối tượng matplotlib (ax, fig)

Khi nên dùng

biểu đồ đường, cột đã có số tổng

phân phối, so nhóm, heatmap

Theo trang giới thiệu của seaborn, seaborn "dựa trên matplotlib". Mọi biểu đồ seaborn vẽ ra vẫn là một figure của matplotlib, nên bạn đặt tiêu đề, nhãn trục, lưu file bằng lệnh của matplotlib như thường. Vì vậy nên học matplotlib trước, seaborn sau.

Cài matplotlib và seaborn

Trong một môi trường ảo (venv) có sẵn pandas, cài thêm:

bash
pip install matplotlib seaborn

Lệnh này kéo theo NumPy, pandas, Pillow, fonttools và vài package nhỏ. Nếu bạn chưa có pandas hoặc gặp lỗi No module named ..., bài download pandas và cài đặt hướng dẫn tạo venv từ đầu. Trên máy ảo mình dùng, riêng bước import cả pandas, matplotlib và seaborn mất 1,2 giây.

Script vẽ cả 6 biểu đồ dưới đây chạy hết 3,49 giây và in ra số liệu của từng biểu đồ để mình đối chiếu:

Terminal chạy python bieu_do.py: import xong 1.2 s, matplotlib 3.11.2, seaborn 0.13.2, pandas 3.1.1, backend agg, font mặc định DejaVu Sans; biểu đồ 1 có 18 tháng, cao nhất 02/2026 là 3051.0, thấp nhất 07/2025 là 550.6; doanh thu Website 6275.9 triệu; số đơn Sách 708; trung vị giá trị đơn 929000; thời gian giao trung vị TP. Hồ Chí Minh 16.8 giờ, Hải Phòng 53.2 giờ; tổng thời gian 3.49 s

Vẽ biểu đồ đầu tiên bằng matplotlib

Mọi đoạn code trong bài bắt đầu bằng phần đọc dữ liệu này:

python
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt
import seaborn as sns

df = pd.read_csv("https://lab.aidev.edu.vn/k2/du-lieu/don_hang_sach.csv", parse_dates=["ngay_dat"])
ht = df[df["trang_thai"] == "Hoàn tất"].copy()
ht["thang"] = ht["ngay_dat"].dt.to_period("M").dt.to_timestamp()

Biểu đồ đường: doanh thu theo tháng

Matplotlib có hai cách viết. Cách mình dùng là tạo fig (cả bức hình) và ax (một khung biểu đồ trong hình) bằng plt.subplots, rồi gọi hàm trên ax:

python
thang = ht.groupby("thang")["doanh_thu"].sum() / 1e6
fig, ax = plt.subplots(figsize=(8, 4))
ax.plot(thang.index, thang.values, marker="o")
ax.set_title("Doanh thu đơn hoàn tất theo tháng")
ax.set_ylabel("triệu đồng")
fig.tight_layout()
fig.savefig("1-duong-thang.png", dpi=200)
Biểu đồ đường doanh thu đơn hoàn tất theo tháng từ 01/2025 đến 06/2026, đơn vị triệu đồng, phần lớn các tháng từ 550 đến 820, tháng 01/2025 khoảng 1200, tháng 02/2026 vọt lên 3051

figsize=(8, 4) tính bằng inch; nhân với dpi=200 ra ảnh 1600 × 800 điểm ảnh. Đỉnh 3.051 triệu đồng của tháng 02/2026 trông như mùa bán Tết, nhưng mình kiểm lại thì 1.995 triệu trong đó đến từ một đơn sỉ duy nhất (DH004429, ngày 14/02/2026). Bỏ đơn đó ra, tháng 02/2026 còn 1.055,6 triệu đồng. Biểu đồ đường làm lộ điểm bất thường rất nhanh, nhưng giải thích nó vẫn phải quay lại dữ liệu.

Biểu đồ cột: doanh thu theo kênh

Cách viết thứ hai gọi thẳng plt.bar, plt.title mà không giữ biến fig, ax: matplotlib vẽ vào hình đang mở, ở đây là hình vừa tạo bằng plt.figure để đặt cỡ (bỏ dòng đó thì nó tự tạo một hình cỡ mặc định). Viết ngắn hơn, hợp khi chỉ có một biểu đồ:

python
kenh = (ht.groupby("kenh")["doanh_thu"].sum() / 1e6).sort_values(ascending=False)
plt.figure(figsize=(8, 4))
plt.bar(kenh.index, kenh.values, color="#0056d2")
plt.title("Doanh thu theo kênh bán")
plt.ylabel("triệu đồng")
plt.tight_layout()
plt.savefig("2-cot-kenh.png", dpi=200)
Biểu đồ cột doanh thu theo kênh bán, đơn vị triệu đồng: Website 6276, App 3308, Sàn TMĐT 3159, Facebook 2520

Website mang về 6.275,9 triệu đồng, gần gấp đôi App (3.308,3 triệu). Mình xếp cột từ cao đến thấp bằng sort_values trước khi vẽ; matplotlib vẽ đúng theo thứ tự dữ liệu đưa vào, không tự xếp.

Vẽ biểu đồ thống kê bằng seaborn

Bốn biểu đồ sau dùng seaborn. Điểm khác dễ thấy là bạn đưa cả DataFrame vào qua data= rồi chỉ tên cột, không cần tự groupby trước. Mỗi biểu đồ vẫn mở đầu bằng fig, ax = plt.subplots(figsize=(8, 4)) (heatmap dùng figsize=(8, 3.6) cho thấp hơn) và kết thúc bằng fig.savefig(...) như biểu đồ đường; từ biểu đồ seaborn thứ hai trở đi, mình chỉ chép phần khác nhau.

Đếm số đơn theo danh mục

python
fig, ax = plt.subplots(figsize=(8, 4))
thu_tu = ht["danh_muc"].value_counts().index
sns.countplot(data=ht, y="danh_muc", order=thu_tu, ax=ax, color="#4D9BFF")
ax.set_title("Số đơn hoàn tất theo danh mục")
Biểu đồ cột ngang số đơn hoàn tất theo danh mục: Sách 708, Thực phẩm 652, Mỹ phẩm 642, Thời trang 642, Đồ gia dụng 632, Thể thao 626, Điện tử 625, Mẹ và bé 602

countplot tự đếm số dòng của mỗi danh mục. Đặt cột vào y= thay vì x= cho cột nằm ngang, để tên danh mục dài như "Đồ gia dụng" không chồng lên nhau. Số đơn giữa các danh mục khá đều, từ 602 đến 708. Đếm đơn không cho biết danh mục nào mang về nhiều tiền, nên báo cáo cần thêm một biểu đồ doanh thu theo danh mục.

Giá trị đơn hàng phân bố ra sao?

python
sns.histplot(ht["doanh_thu"] / 1e3, bins=40, log_scale=True, ax=ax)
Histogram giá trị đơn hoàn tất trên trục log, đơn vị nghìn đồng: phần lớn đơn từ 100 nghìn đến 10 triệu đồng, đỉnh quanh 300 nghìn đến 2 triệu, một cột rất thấp gần 2 tỉ đồng là đơn sỉ

Mình dùng trục log vì đơn lớn nhất (1.995.357.000 đồng) gấp hơn 2.000 lần trung vị (929.000 đồng). Trên trục thường, 40 cột phải trải đều từ 0 đến 2 tỉ, nên gần như mọi đơn rơi vào cột đầu tiên. log_scale=True chia trục theo bậc 10, nhờ vậy cả đơn 50 nghìn lẫn đơn 2 tỉ cùng hiện được trên một hình.

So thời gian giao hàng giữa các tỉnh

python
tg = pd.read_csv("https://lab.aidev.edu.vn/k2/du-lieu/thoi_gian_giao.csv")
top = tg["tinh"].value_counts().head(6).index
tg6 = tg[tg["tinh"].isin(top)]
thu_tu = tg6.groupby("tinh")["gio_giao"].median().sort_values().index
sns.boxplot(data=tg6, x="gio_giao", y="tinh", order=thu_tu, ax=ax, color="#4D9BFF", fliersize=2)
Boxplot thời gian giao hàng theo tỉnh cho 6 tỉnh nhiều đơn nhất, xếp theo trung vị: TP. Hồ Chí Minh khoảng 17 giờ, Cần Thơ 29, Đà Nẵng 40, Huế 46, Hà Nội 48, Hải Phòng 53, tỉnh nào cũng có chấm ngoại lai về phía phải

Boxplot (biểu đồ hộp) vẽ mỗi nhóm thành một hộp: vạch giữa là trung vị, hai cạnh hộp là mức 25% và 75%, các chấm rời là đơn giao lâu bất thường. Trên 4.747 đơn của 6 tỉnh, trung vị ở TP. Hồ Chí Minh là 16,8 giờ, Hải Phòng là 53,2 giờ. Dữ liệu mô phỏng này giả định kho ở TP. Hồ Chí Minh nên tỉnh càng xa giao càng lâu.

Heatmap doanh thu theo kênh và tháng

python
b = ht[ht["ngay_dat"].dt.year == 2025].pivot_table(
    index="kenh", columns=ht["ngay_dat"].dt.month, values="doanh_thu", aggfunc="sum") / 1e6
sns.heatmap(b, annot=True, fmt=".0f", cmap="Blues", cbar_kws={"label": "triệu đồng"}, ax=ax)
Heatmap doanh thu năm 2025 theo 4 kênh và 12 tháng, đơn vị triệu đồng, ô đậm nhất là Website tháng 1 với 401, ô nhạt nhất là Facebook tháng 6 với 57

pivot_table dựng bảng 4 kênh × 12 tháng, heatmap tô màu theo giá trị và annot=True ghi số vào từng ô. Ô đậm nhất là Website tháng 1/2025 với 401,3 triệu đồng. Heatmap hợp khi bảng có từ vài chục ô trở lên; với 4 con số, biểu đồ cột dễ đọc hơn.

Chọn biểu đồ nào cho dữ liệu của bạn?

Câu hỏi

Biểu đồ

Lệnh

Thay đổi theo thời gian

đường

ax.plot, sns.lineplot

So tổng giữa các nhóm

cột

ax.bar, sns.barplot

Mỗi nhóm có bao nhiêu dòng

cột đếm

sns.countplot

Giá trị phân bố ra sao

histogram

sns.histplot

So phân phối giữa các nhóm

hộp

sns.boxplot

Bảng hai chiều nhiều ô

heatmap

sns.heatmap

Lỗi font tiếng Việt trong matplotlib

Cả 6 biểu đồ trong bài đều hiện đủ dấu tiếng Việt mà mình không chỉnh gì về font. Lý do là font mặc định DejaVu Sans đi kèm matplotlib có đủ chữ Việt. Lỗi chỉ xuất hiện khi đổi sang font khác, và mình gặp hai trường hợp.

Glyph missing from font(s): font thiếu chữ Việt

Khi mình đặt fontfamily="cmr10", một font đi kèm matplotlib dùng cho công thức toán, chữ có dấu thành ô vuông và terminal in một loạt cảnh báo:

text
UserWarning: Glyph 225 (\N{LATIN SMALL LETTER A WITH ACUTE}) missing from font(s) cmr10.
UserWarning: Glyph 272 (\N{LATIN CAPITAL LETTER D WITH STROKE}) missing from font(s) cmr10.
Dòng chữ Doanh thu theo tháng: Hà Nội, Đà Nẵng, Hồ Chí Minh vẽ bằng font cmr10, các chữ có dấu như á, à, ộ, Đ, ẵ, ồ, í bị thay bằng ô vuông, cuối dòng bị cắt ở mép phải

Cảnh báo cho biết chính xác chữ nào bị thiếu: Glyph 225 là "á", Glyph 272 là "Đ". Script vẫn chạy xong và lưu file, nên nếu bạn chạy bằng job tự động và không đọc log, biểu đồ hỏng sẽ được gửi đi. Cách sửa là đổi sang font có chữ Việt.

findfont: Font family 'Arial' not found

Code chép từ máy Windows thường đặt fontfamily="Arial". Trên máy Ubuntu không cài Arial, matplotlib in:

text
findfont: Font family 'Arial' not found.
Terminal chạy python font.py: DejaVu Sans nằm trong thư mục mpl-data của matplotlib; font cmr10 báo UserWarning Glyph 225 và Glyph 224 missing from font(s) cmr10, rút gọn thêm 6 cảnh báo cùng loại; font Arial báo findfont Font family Arial not found ba lần; chuỗi NFC 20 ký tự, NFD 26 ký tự; nạp file BeVietnamPro-Regular.ttf được tên font Be Vietnam Pro; plt.show không in gì

Matplotlib quay về DejaVu Sans nên chữ vẫn đúng, chỉ khác font bạn muốn. Lỗi này vô hại với tiếng Việt, nhưng khi trình bày báo cáo theo nhận diện công ty, bạn cần nạp đúng font. Mình cũng thử viết chữ ở dạng NFD (dấu tách thành ký tự riêng, hay gặp khi lấy tên file từ macOS): DejaVu Sans vẫn ghép dấu đúng chỗ, hình không khác bản NFC.

Nạp font tiếng Việt từ file .ttf

Để dùng một font không cài trong hệ thống, như Be Vietnam Pro tải từ Google Fonts, nạp thẳng file .ttf:

python
from matplotlib import font_manager as fm

fm.fontManager.addfont("BeVietnamPro-Regular.ttf")
ten = fm.FontProperties(fname="BeVietnamPro-Regular.ttf").get_name()
plt.rcParams["font.family"] = ten  # "Be Vietnam Pro"
Dòng chữ Doanh thu theo tháng: Hà Nội, Đà Nẵng, Hồ Chí Minh vẽ bằng font Be Vietnam Pro, đủ dấu tiếng Việt

Đặt font qua rcParams ở đầu script thì mọi hình vẽ sau đó dùng font mới; biểu đồ seaborn cũng vậy vì seaborn vẽ bằng matplotlib. Trong lần chạy của mình, hình vẽ ngay sau addfont đã có Be Vietnam Pro, không cần xóa bộ nhớ đệm font hay khởi động lại Python.

plt.show() không hiện gì trên server

Khi mình chạy script trên máy ảo qua SSH, plt.show() không mở cửa sổ nào và cũng không in lỗi. Lúc đó matplotlib dùng backend agg (dòng đầu kết quả chạy bieu_do.py ở phần cài đặt in backend agg): chỉ vẽ ra ảnh trong bộ nhớ, không có màn hình để hiện. Script vẫn kết thúc bình thường, nên rất dễ tưởng biểu đồ đã có. Trên server, luôn gọi fig.savefig("ten.png", dpi=200) trước khi đóng hình.

Khi nào không nên dùng matplotlib?

Hiểu matplotlib là gì rồi thì cũng nên biết những lúc nó không phải lựa chọn tốt:

  • Bạn cần biểu đồ tương tác: rê chuột xem số, phóng to, lọc. Matplotlib xuất ảnh tĩnh; dashboard trên web hợp với các library vẽ biểu đồ tương tác hơn.

  • Người xem báo cáo chỉ dùng Excel hoặc Power BI. Bài Excel, Power BI hay Python bàn khi nào nên ở lại công cụ quen thuộc.

  • Bạn chỉ cần nhìn nhanh một cột trong notebook. df["doanh_thu"].plot() của pandas gọi matplotlib bên dưới và đủ dùng, không cần viết đủ fig, ax.

Câu hỏi thường gặp

Matplotlib dùng để làm gì?

Matplotlib dùng để vẽ biểu đồ từ dữ liệu trong Python: báo cáo doanh thu, kết quả thí nghiệm, learning curve (đường cong học) khi huấn luyện model machine learning. Ảnh xuất ra dùng được trong báo cáo, slide, bài viết.

Nên học matplotlib hay seaborn trước?

Học matplotlib trước, đủ để hiểu fig, ax, tiêu đề, nhãn trục và savefig. Seaborn dựa trên các khái niệm đó, nên hiểu matplotlib rồi thì học seaborn nhanh hơn nhiều.

Seaborn có còn được cập nhật không?

Bản mới nhất trên PyPI ngày 08/11/2026 vẫn là seaborn 0.13.2, phát hành ngày 25/01/2024. Bản này chạy được với matplotlib 3.11.2 và pandas 3.1.1 trong bài, không có cảnh báo nào khi vẽ 4 biểu đồ seaborn.

Lưu biểu đồ ra file sao cho nét?

Dùng fig.savefig("ten.png", dpi=200): ảnh rộng bằng figsize nhân dpi, ví dụ 8 inch × 200 = 1.600 điểm ảnh. Muốn phóng to không vỡ, lưu dạng .svg hoặc .pdf.

Đọc tiếp

Chương "Trực quan hóa với matplotlib và seaborn" của ebook Phân tích dữ liệu với Python đi sâu hơn bài này: nhiều biểu đồ trên một hình, hai trục cho hai đơn vị, cách chọn biểu đồ theo câu hỏi, kèm bài tập tự chấm trên dữ liệu Tiệm Mây.

Code chạy ngày 08/11/2026 trên máy ảo AIDev Cloud gói CPU Starter: Intel Xeon E5-2680 v4 8 vCPU, 15,6 GiB RAM, Ubuntu 24.04.4, Python 3.12.3, matplotlib 3.11.2, seaborn 0.13.2, pandas 3.1.1. Dữ liệu Tiệm Mây là dữ liệu mô phỏng của AIDev (giấy phép MIT).

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập