Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Học xác suất thống kê cần biết gì: NumPy, pandas và toán

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 8/8 · Chương 1

Bắt đầu với thống kê

  • 4 phút
  • Cơ bản
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Học xác suất thống kê bằng Python cần biết gì? Trang này gom phần toán phổ thông và phần NumPy, pandas, Matplotlib mà tutorial dùng tới nhưng không dạy lại, thành các bảng tra ngắn, mỗi dòng kèm một link để ôn. Đọc một lượt trước bài đầu: dòng nào quen thì bỏ qua, dòng nào lạ thì mở bài được dẫn.

Cách dùng bảng tra này

Bảng toán chạy được: các dòng chạy lần lượt sau đoạn code mở đầu, như khi gõ từng dòng vào cửa sổ Python tương tác, và cột Kết quả là thứ cửa sổ đó hiện ra. Ba bảng NumPy, pandas và Matplotlib chỉ liệt kê lệnh và bài dạy nó, vì kết quả của chúng là mảng, bảng hay hình, dễ xem hơn trong chính bài đó.

Bạn không cần thuộc hết. Các bài thống kê viết công thức trước, rồi tính tay trên năm, mười số, rồi mới gọi NumPy hay SciPy. Một nhóm có từ ba dòng lạ trở lên thì nên học lại nhóm bài đó trước, vì bài thống kê chỉ nhắc chúng bằng một câu và một link.

Toán phổ thông nên có

Phân số, phần trăm, lũy thừa, căn bậc hai và tổ hợp là đủ cho phần lớn tutorial. Hàm mũ và logarit chỉ cần ở vài bài phân phối. Module math của Python tính được tất cả:

python
import math
diem = [6, 7.5, 5, 8, 6.5, 9]

Cần làm

Cú pháp

Kết quả

Bài

Tổng và số phần tử

sum(diem), len(diem)

(42.0, 6)

ký hiệu thống kê

Phần trăm, làm tròn

round(3 / 8 * 100, 1)

37.5

toán tử số học

Bình phương và căn

(9 - 7) ** 2, math.sqrt(2.25)

(4, 1.5)

phương sai

Giá trị tuyệt đối

abs(5 - 7)

2

z-score

Lũy thừa của xác suất

round((5 / 6) ** 4, 4)

0.4823

mô phỏng Monte Carlo

Giai thừa

math.factorial(5)

120

quy tắc đếm

Tổ hợp chập k của n

math.comb(5, 2)

10

quy tắc đếm

Chỉnh hợp

math.perm(5, 2)

20

quy tắc đếm

Hàm mũ e mũ x

round(math.exp(-2), 4)

0.1353

phân phối Poisson

Logarit tự nhiên

round(math.log(math.e ** 3), 4)

3.0

phân phối mũ

SGK Toán 10 viết tổ hợp là C với chỉ số, như C²₅ = 10, và chỉnh hợp là A²₅ = 20. Python gọi chúng là comb và perm.

NumPy nên có

Mảng NumPy là chỗ chứa số của hầu hết các bài. Mỗi dòng dưới là một lệnh, và bài bên phải dạy nó:

Cần làm

Lệnh

Bài

Tạo mảng từ list

np.array([6, 7.5, 5])

mảng NumPy

Tổng, trung bình, nhỏ nhất, lớn nhất

x.sum(), x.mean(), x.min(), x.max()

mảng NumPy

Tính theo hàng hay cột

x.mean(axis=1)

axis

Trừ một số khỏi cả mảng

x - x.mean()

broadcasting

Lọc theo điều kiện, đếm phần thỏa

x[x >= 5], (x >= 5).mean()

boolean mask

Rút số ngẫu nhiên có hạt giống

rng = np.random.default_rng(1), rng.integers(1, 7, size=10)

số ngẫu nhiên

Sắp xếp, tìm vị trí lớn nhất

np.sort(x), x.argmax()

argmax và sort

Căn, lũy thừa, log trên cả mảng

np.sqrt(x), x ** 2, np.log(x)

hàm toán học

pandas nên có

Các bài có file dữ liệu đọc file bằng pandas, lọc, gom nhóm rồi mới tính:

Cần làm

Lệnh

Bài

Đọc file CSV

pd.read_csv("diem_kiem_tra.csv")

read_csv()

Xem vài dòng, chọn dòng ngẫu nhiên

df.head(), df.sample(n=5, random_state=rng)

head, tail, sample

Chọn một cột

df["diem_toan"]

chọn cột

Lọc dòng theo điều kiện

df[df["lop"] == "10A1"]

lọc dữ liệu

Thống kê nhanh một cột

df["diem_toan"].describe()

thống kê mô tả

Đếm mỗi nhóm, tỉ lệ mỗi nhóm

value_counts(normalize=True)

value_counts()

Trung bình theo nhóm

df.groupby("lop")["diem_toan"].mean()

groupby()

Bảng chéo hai cột

pd.crosstab(df["a"], df["b"])

crosstab()

Matplotlib nên có

Các bài phân phối và tương quan vẽ hình để thấy điều con số nói. Chỉ cần ba loại hình:

Cần làm

Lệnh

Bài

Tạo hình và trục

fig, ax = plt.subplots()

figure và axes

Histogram của một cột số

ax.hist(x, bins=20)

histogram

Box plot so nhiều nhóm

ax.boxplot([a, b])

box plot

Biểu đồ phân tán hai biến

ax.scatter(x, y)

scatter

Tiêu đề, nhãn trục

ax.set_title(...), ax.set_xlabel(...)

tiêu đề, nhãn, legend

Câu hỏi thường gặp

Học thống kê cần biết gì về Python trước?

List, vòng lặp for, hàm def và import là đủ để đọc các khối code của tutorial. Các bài tập viết thân một hàm, nên cần viết được hàm có tham số và return. Trang Python cần biết cho NumPy có bảng tra cho phần này.

Có cần học giải tích để học xác suất thống kê không?

Không cần cho tutorial này. Diện tích dưới đường cong, chỗ giáo trình dùng tích phân, được tính bằng SciPy và kiểm bằng mô phỏng. Biết đạo hàm, tích phân giúp đọc giáo trình đại học dễ hơn, nhưng không là điều kiện.

Chưa học NumPy thì nên bắt đầu từ đâu?

Từ bài cài NumPy, rồi các bài mảng, axis, boolean mask và số ngẫu nhiên. Bốn bài đó đủ cho chương đầu của tutorial thống kê. pandas cần từ các bài có file dữ liệu.

Chủ đề

học xác suất thống kê

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập