Thuật ngữ thống kê tiếng Anh: mean, variance, test…
Bài 4/8 · Chương 14
Trang phụ trợ
- 10 phút
- Trung cấp
- Python 3.14
- Cập nhật
Trong bài này · 13
Trang này là bảng thuật ngữ thống kê tiếng Anh với nghĩa tiếng Việt: mean, variance, standard deviation, confidence interval, p-value, test và các từ khác hay gặp trong sách, tài liệu scipy và tên tham số của Python. Mở trang khi đọc tài liệu tiếng Anh, đọc kết quả ttest_ind() hay một bài báo mà gặp một từ chưa rõ nghĩa.
Cách dùng với trang này
Thuật ngữ chia theo nhóm việc, theo thứ tự các bài của tutorial: dữ liệu và mẫu, mô tả, xác suất, phân phối, ước lượng, kiểm định, tương quan và hồi quy, A/B test. Trong mỗi nhóm, từ xếp theo chữ cái tiếng Anh. Cột Tiếng Việt là cách tutorial này gọi; vài từ được giữ nguyên tiếng Anh vì người làm nghề nói như thế (p-value, bootstrap, A/B test).
Nghĩa trong bảng chỉ là một câu để nhận ra từ. Muốn hiểu kỹ và chạy thử, mở bài ở cột cuối. Thuật ngữ về bảng, cột, lọc dữ liệu nằm ở trang thuật ngữ phân tích dữ liệu.
Dữ liệu và mẫu
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
categorical data | dữ liệu phân loại | Giá trị là nhãn, như chi nhánh hay món đồ uống; đếm được, không cộng trừ được | |
numerical data | dữ liệu số | Giá trị đo hay đếm được, như số giây thanh toán hay khối lượng gói | |
parameter | tham số | Một con số của cả tổng thể, như trung bình thật μ; thường không biết | |
population | tổng thể | Toàn bộ đối tượng bạn muốn kết luận, như mọi gói cà phê xưởng làm ra | |
sample | mẫu | Phần tổng thể bạn thật sự đo, như 30 gói lấy ra cân | |
sample size | cỡ mẫu | Số quan sát trong mẫu, ký hiệu n | |
statistic | thống kê | Một con số tính từ mẫu, như trung bình mẫu x̄; scipy gọi trường kết quả chính là |
Thống kê mô tả
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
coefficient of variation | hệ số biến thiên | Độ lệch chuẩn chia trung bình, để so độ phân tán của hai cột khác đơn vị | |
degrees of freedom | bậc tự do | Số giá trị còn tự do sau khi đã cố định vài con số; | |
interquartile range (IQR) | khoảng tứ phân vị | Q3 trừ Q1: độ rộng của nửa giữa dữ liệu | |
kurtosis | độ nhọn | Đo đuôi phân phối dày hay mỏng so với phân phối chuẩn | |
mean | trung bình | Tổng chia số giá trị, | |
median | trung vị | Giá trị đứng giữa khi sắp dãy, | |
mode | mốt | Giá trị gặp nhiều nhất | |
outlier | giá trị bất thường | Giá trị nằm xa phần còn lại, như z-score lớn hơn 3 | |
percentile | phân vị | Mốc mà một tỉ lệ dữ liệu nằm dưới, như phân vị 90 | |
range | khoảng biến thiên | Lớn nhất trừ nhỏ nhất, | |
skewness | độ lệch | Đo phân phối lệch phải (đuôi dài bên phải) hay lệch trái | |
standard deviation | độ lệch chuẩn | Căn bậc hai của phương sai, cùng đơn vị với dữ liệu | |
variance | phương sai | Trung bình bình phương độ lệch khỏi trung bình | |
weighted mean | trung bình có trọng số | Trung bình mà mỗi giá trị được nhân với trọng số của nó, | |
z-score | điểm chuẩn hóa | Số độ lệch chuẩn mà một giá trị cách trung bình |
Xác suất
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
base rate | tỉ lệ nền | Tỉ lệ của biến cố trong cả tổng thể trước khi có thông tin mới; bỏ qua nó là lỗi hay gặp khi dùng Bayes | |
combination | tổ hợp | Số cách chọn k phần tử không kể thứ tự, | |
conditional probability | xác suất có điều kiện | Xác suất của A khi đã biết B xảy ra, viết P(A | B) | |
event | biến cố | Một tập kết quả có thể xảy ra, như "tung được mặt ngửa" | |
independent events | biến cố độc lập | Hai biến cố mà biết cái này không đổi xác suất cái kia | |
law of total probability | công thức xác suất toàn phần | Cộng xác suất của A qua từng trường hợp loại trừ nhau | |
permutation | chỉnh hợp, hoán vị | Số cách xếp có kể thứ tự, | |
sample space | không gian mẫu | Tập mọi kết quả có thể của một phép thử |
Biến ngẫu nhiên và phân phối
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
cumulative distribution function (CDF) | hàm phân phối tích lũy | P(X ≤ x); | |
expected value | kỳ vọng | Trung bình dài hạn của một biến ngẫu nhiên, E(X) | |
normal distribution | phân phối chuẩn | Phân phối hình chuông, | |
percent point function (PPF) | hàm phân vị | Ngược của CDF: cho xác suất, trả mốc x; | |
probability density function (PDF) | hàm mật độ | Độ cao đường cong của phân phối liên tục; xác suất là diện tích dưới nó | |
probability mass function (PMF) | hàm xác suất | P(X = k) của phân phối rời rạc; | |
random variable | biến ngẫu nhiên | Một con số gắn với kết quả của phép thử, như số mặt ngửa trong 10 lần tung | |
survival function | hàm sống sót | P(X > x) = 1 − CDF; |
Ước lượng và mô phỏng
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
bias | độ chệch | Ước lượng trung bình lệch khỏi giá trị thật bao nhiêu khi làm nhiều mẫu | |
bootstrap | bootstrap | Lấy mẫu lại có hoàn lại từ chính mẫu để ước lượng độ dao động | |
central limit theorem (CLT) | định lý giới hạn trung tâm | Trung bình mẫu gần phân phối chuẩn khi n đủ lớn | |
confidence interval | khoảng tin cậy | Khoảng dựng từ mẫu mà cách dựng chứa tham số thật ở, ví dụ, 95% số mẫu | |
confidence level | độ tin cậy | Tỉ lệ số khoảng chứa tham số thật, như 0.95 trong | |
law of large numbers | luật số lớn | Trung bình mẫu tiến về trung bình thật khi n tăng | |
margin of error | sai số biên | Nửa độ rộng của khoảng tin cậy | |
point estimate | ước lượng điểm | Một con số đoán tham số, như x̄ đoán μ | |
sampling distribution | phân phối mẫu | Phân phối của một thống kê khi lấy rất nhiều mẫu | |
standard error | sai số chuẩn | Độ lệch chuẩn của phân phối mẫu; với trung bình là s chia √n, |
Kiểm định
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
alternative hypothesis | giả thuyết đối H₁ | Điều bạn muốn tìm bằng chứng, như "hai trang khác nhau"; | |
effect size | độ lớn hiệu ứng | Khác biệt lớn bao nhiêu, đo không phụ thuộc cỡ mẫu, như Cohen's d | |
false positive | dương tính giả | Bác bỏ H₀ khi H₀ đúng; còn gọi sai lầm loại I | |
multiple comparisons | so sánh nhiều lần | Chạy nhiều kiểm định trên cùng dữ liệu làm tỉ lệ dương tính giả tăng | |
null hypothesis | giả thuyết không H₀ | Giả thuyết "không có gì khác", được giả sử đúng khi tính p-value | |
one-sided test | kiểm định một phía | H₁ nói một hướng, như "lớn hơn"; | |
p-value | p-value, giá trị p | Xác suất được kết quả ít nhất lệch như vậy nếu H₀ đúng | |
power | lực kiểm định | Xác suất bác bỏ H₀ khi có khác biệt thật, 1 − β | |
significance level | mức ý nghĩa α | Ngưỡng đặt trước, như 0,05, để quyết định bác bỏ H₀ | |
statistically significant | có ý nghĩa thống kê | p nhỏ hơn α; không có nghĩa khác biệt lớn hay quan trọng | |
test statistic | thống kê kiểm định | Con số đo dữ liệu lệch khỏi H₀ bao nhiêu, như t hay χ² | |
type II error | sai lầm loại II | Không bác bỏ H₀ khi có khác biệt thật, xác suất β |
Tương quan và hồi quy
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
causation | quan hệ nhân quả | Biến này làm biến kia đổi; tương quan một mình không đủ để kết luận điều đó | |
correlation coefficient | hệ số tương quan | Số từ −1 tới 1 đo hai biến đi cùng nhau theo đường thẳng mạnh tới đâu, r | |
covariance | hiệp phương sai | Trung bình tích độ lệch của hai biến; dấu cho biết cùng chiều hay ngược chiều | |
intercept | hệ số chặn | Giá trị dự đoán của y khi x bằng 0, b₀ | |
least squares | bình phương nhỏ nhất | Cách chọn đường thẳng làm tổng bình phương sai lệch nhỏ nhất | |
residual | phần dư | Giá trị thật trừ giá trị đường thẳng dự đoán | |
slope | hệ số góc | Mức y đổi khi x tăng một đơn vị, b₁ |
A/B test
Tiếng Anh | Tiếng Việt | Nghĩa ngắn | Bài |
|---|---|---|---|
conversion rate | tỉ lệ chuyển đổi | Tỉ lệ người dùng làm hành động bạn đo, như đặt hàng | |
minimum detectable effect (MDE) | hiệu ứng nhỏ nhất cần phát hiện | Khác biệt nhỏ nhất đáng để thử nghiệm bắt được; quyết định cỡ mẫu | |
peeking | nhìn trộm | Xem kết quả liên tục và dừng khi thấy p < 0,05, làm dương tính giả tăng | |
primary metric | chỉ số chính | Một chỉ số chọn trước để quyết định thắng thua | |
sample ratio mismatch (SRM) | lệch tỉ lệ chia | Hai nhóm có số người lệch khỏi tỉ lệ đã chia, dấu hiệu chia nhóm bị lỗi |
Câu hỏi thường gặp
Thuật ngữ xác suất thống kê trong sách Việt Nam có khác trang này không?
Có vài chỗ. Sách giáo khoa hay gọi variance là phương sai, standard deviation là độ lệch chuẩn, như trang này; nhưng mode có sách gọi là yếu vị, median là số trung vị, và hypothesis test là kiểm định giả thuyết thống kê. Bài ký hiệu thống kê đối chiếu ký hiệu hai bên.
Tên tham số của scipy có theo các thuật ngữ này không?
Phần lớn có: statistic, pvalue, df (degrees of freedom), alternative, confidence_interval(). Riêng phân phối dùng loc, scale thay cho mean, standard deviation. Trang bảng tra scipy.stats liệt kê từng hàm.
Từ điển thống kê này có đủ cho Machine Learning không?
Đủ cho phần thống kê. Machine Learning thêm các từ như training set, overfitting, feature; trang thống kê trong Machine Learning nối hai phần.
Chủ đề
Bài này có hữu ích?
Hỏi đáp
Tham vấn chuyên môn
Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE
- Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
- Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
- Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.