Bỏ qua đến nội dung chính
Mục lục

Thuật ngữ thống kê tiếng Anh: mean, variance, test…

AIDev Team · duyệt: Nguyễn Việt Chung

Bài 4/8 · Chương 14

Trang phụ trợ

  • 10 phút
  • Trung cấp
  • Python 3.14
  • Cập nhật

Trang này là bảng thuật ngữ thống kê tiếng Anh với nghĩa tiếng Việt: mean, variance, standard deviation, confidence interval, p-value, test và các từ khác hay gặp trong sách, tài liệu scipy và tên tham số của Python. Mở trang khi đọc tài liệu tiếng Anh, đọc kết quả ttest_ind() hay một bài báo mà gặp một từ chưa rõ nghĩa.

Cách dùng với trang này

Thuật ngữ chia theo nhóm việc, theo thứ tự các bài của tutorial: dữ liệu và mẫu, mô tả, xác suất, phân phối, ước lượng, kiểm định, tương quan và hồi quy, A/B test. Trong mỗi nhóm, từ xếp theo chữ cái tiếng Anh. Cột Tiếng Việt là cách tutorial này gọi; vài từ được giữ nguyên tiếng Anh vì người làm nghề nói như thế (p-value, bootstrap, A/B test).

Nghĩa trong bảng chỉ là một câu để nhận ra từ. Muốn hiểu kỹ và chạy thử, mở bài ở cột cuối. Thuật ngữ về bảng, cột, lọc dữ liệu nằm ở trang thuật ngữ phân tích dữ liệu.

Dữ liệu và mẫu

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

categorical data

dữ liệu phân loại

Giá trị là nhãn, như chi nhánh hay món đồ uống; đếm được, không cộng trừ được

loại dữ liệu

numerical data

dữ liệu số

Giá trị đo hay đếm được, như số giây thanh toán hay khối lượng gói

loại dữ liệu

parameter

tham số

Một con số của cả tổng thể, như trung bình thật μ; thường không biết

tổng thể và mẫu

population

tổng thể

Toàn bộ đối tượng bạn muốn kết luận, như mọi gói cà phê xưởng làm ra

tổng thể và mẫu

sample

mẫu

Phần tổng thể bạn thật sự đo, như 30 gói lấy ra cân

tổng thể và mẫu

sample size

cỡ mẫu

Số quan sát trong mẫu, ký hiệu n

cỡ mẫu

statistic

thống kê

Một con số tính từ mẫu, như trung bình mẫu x̄; scipy gọi trường kết quả chính là statistic

ký hiệu thống kê

Thống kê mô tả

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

coefficient of variation

hệ số biến thiên

Độ lệch chuẩn chia trung bình, để so độ phân tán của hai cột khác đơn vị

hệ số biến thiên

degrees of freedom

bậc tự do

Số giá trị còn tự do sau khi đã cố định vài con số; ddof=1 là trừ 1 khỏi n khi chia

phương sai mẫu chia n − 1

interquartile range (IQR)

khoảng tứ phân vị

Q3 trừ Q1: độ rộng của nửa giữa dữ liệu

tứ phân vị

kurtosis

độ nhọn

Đo đuôi phân phối dày hay mỏng so với phân phối chuẩn

độ lệch và độ nhọn

mean

trung bình

Tổng chia số giá trị, np.mean()

trung bình

median

trung vị

Giá trị đứng giữa khi sắp dãy, np.median()

trung vị

mode

mốt

Giá trị gặp nhiều nhất

mốt

outlier

giá trị bất thường

Giá trị nằm xa phần còn lại, như z-score lớn hơn 3

z-score

percentile

phân vị

Mốc mà một tỉ lệ dữ liệu nằm dưới, như phân vị 90

tứ phân vị

range

khoảng biến thiên

Lớn nhất trừ nhỏ nhất, np.ptp()

khoảng biến thiên

skewness

độ lệch

Đo phân phối lệch phải (đuôi dài bên phải) hay lệch trái

độ lệch và độ nhọn

standard deviation

độ lệch chuẩn

Căn bậc hai của phương sai, cùng đơn vị với dữ liệu

độ lệch chuẩn

variance

phương sai

Trung bình bình phương độ lệch khỏi trung bình

phương sai

weighted mean

trung bình có trọng số

Trung bình mà mỗi giá trị được nhân với trọng số của nó, np.average(weights=)

trung bình có trọng số

z-score

điểm chuẩn hóa

Số độ lệch chuẩn mà một giá trị cách trung bình

z-score

Xác suất

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

base rate

tỉ lệ nền

Tỉ lệ của biến cố trong cả tổng thể trước khi có thông tin mới; bỏ qua nó là lỗi hay gặp khi dùng Bayes

công thức Bayes

combination

tổ hợp

Số cách chọn k phần tử không kể thứ tự, math.comb()

quy tắc đếm

conditional probability

xác suất có điều kiện

Xác suất của A khi đã biết B xảy ra, viết P(A | B)

xác suất có điều kiện

event

biến cố

Một tập kết quả có thể xảy ra, như "tung được mặt ngửa"

xác suất là gì

independent events

biến cố độc lập

Hai biến cố mà biết cái này không đổi xác suất cái kia

biến cố độc lập

law of total probability

công thức xác suất toàn phần

Cộng xác suất của A qua từng trường hợp loại trừ nhau

xác suất toàn phần

permutation

chỉnh hợp, hoán vị

Số cách xếp có kể thứ tự, math.perm()

quy tắc đếm

sample space

không gian mẫu

Tập mọi kết quả có thể của một phép thử

xác suất là gì

Biến ngẫu nhiên và phân phối

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

cumulative distribution function (CDF)

hàm phân phối tích lũy

P(X ≤ x); .cdf() của scipy

PMF, PDF và CDF

expected value

kỳ vọng

Trung bình dài hạn của một biến ngẫu nhiên, E(X)

kỳ vọng và phương sai

normal distribution

phân phối chuẩn

Phân phối hình chuông, stats.norm với loc là μ, scale là σ

phân phối chuẩn

percent point function (PPF)

hàm phân vị

Ngược của CDF: cho xác suất, trả mốc x; .ppf()

PMF, PDF và CDF

probability density function (PDF)

hàm mật độ

Độ cao đường cong của phân phối liên tục; xác suất là diện tích dưới nó

PMF, PDF và CDF

probability mass function (PMF)

hàm xác suất

P(X = k) của phân phối rời rạc; .pmf()

PMF, PDF và CDF

random variable

biến ngẫu nhiên

Một con số gắn với kết quả của phép thử, như số mặt ngửa trong 10 lần tung

biến ngẫu nhiên

survival function

hàm sống sót

P(X > x) = 1 − CDF; .sf() của scipy

PMF, PDF và CDF

Ước lượng và mô phỏng

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

bias

độ chệch

Ước lượng trung bình lệch khỏi giá trị thật bao nhiêu khi làm nhiều mẫu

ước lượng điểm

bootstrap

bootstrap

Lấy mẫu lại có hoàn lại từ chính mẫu để ước lượng độ dao động

bootstrap

central limit theorem (CLT)

định lý giới hạn trung tâm

Trung bình mẫu gần phân phối chuẩn khi n đủ lớn

định lý giới hạn trung tâm

confidence interval

khoảng tin cậy

Khoảng dựng từ mẫu mà cách dựng chứa tham số thật ở, ví dụ, 95% số mẫu

khoảng tin cậy

confidence level

độ tin cậy

Tỉ lệ số khoảng chứa tham số thật, như 0.95 trong t.interval(0.95, …)

khoảng tin cậy

law of large numbers

luật số lớn

Trung bình mẫu tiến về trung bình thật khi n tăng

luật số lớn

margin of error

sai số biên

Nửa độ rộng của khoảng tin cậy

khoảng tin cậy

point estimate

ước lượng điểm

Một con số đoán tham số, như x̄ đoán μ

ước lượng điểm

sampling distribution

phân phối mẫu

Phân phối của một thống kê khi lấy rất nhiều mẫu

phân phối mẫu

standard error

sai số chuẩn

Độ lệch chuẩn của phân phối mẫu; với trung bình là s chia √n, stats.sem()

sai số chuẩn

Kiểm định

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

alternative hypothesis

giả thuyết đối H₁

Điều bạn muốn tìm bằng chứng, như "hai trang khác nhau"; alternative= của scipy chọn hướng

kiểm định giả thuyết

effect size

độ lớn hiệu ứng

Khác biệt lớn bao nhiêu, đo không phụ thuộc cỡ mẫu, như Cohen's d

sáu cách hiểu sai p-value

false positive

dương tính giả

Bác bỏ H₀ khi H₀ đúng; còn gọi sai lầm loại I

sai lầm loại 1 và loại 2

multiple comparisons

so sánh nhiều lần

Chạy nhiều kiểm định trên cùng dữ liệu làm tỉ lệ dương tính giả tăng

so sánh nhiều lần

null hypothesis

giả thuyết không H₀

Giả thuyết "không có gì khác", được giả sử đúng khi tính p-value

kiểm định giả thuyết

one-sided test

kiểm định một phía

H₁ nói một hướng, như "lớn hơn"; alternative="greater"

mức ý nghĩa

p-value

p-value, giá trị p

Xác suất được kết quả ít nhất lệch như vậy nếu H₀ đúng

p-value

power

lực kiểm định

Xác suất bác bỏ H₀ khi có khác biệt thật, 1 − β

sai lầm loại 1 và loại 2

significance level

mức ý nghĩa α

Ngưỡng đặt trước, như 0,05, để quyết định bác bỏ H₀

mức ý nghĩa

statistically significant

có ý nghĩa thống kê

p nhỏ hơn α; không có nghĩa khác biệt lớn hay quan trọng

sáu cách hiểu sai p-value

test statistic

thống kê kiểm định

Con số đo dữ liệu lệch khỏi H₀ bao nhiêu, như t hay χ²

kiểm định giả thuyết

type II error

sai lầm loại II

Không bác bỏ H₀ khi có khác biệt thật, xác suất β

sai lầm loại 1 và loại 2

Tương quan và hồi quy

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

causation

quan hệ nhân quả

Biến này làm biến kia đổi; tương quan một mình không đủ để kết luận điều đó

tương quan và nhân quả

correlation coefficient

hệ số tương quan

Số từ −1 tới 1 đo hai biến đi cùng nhau theo đường thẳng mạnh tới đâu, r

kiểm định hệ số tương quan

covariance

hiệp phương sai

Trung bình tích độ lệch của hai biến; dấu cho biết cùng chiều hay ngược chiều

hiệp phương sai

intercept

hệ số chặn

Giá trị dự đoán của y khi x bằng 0, b₀

hồi quy đơn

least squares

bình phương nhỏ nhất

Cách chọn đường thẳng làm tổng bình phương sai lệch nhỏ nhất

hồi quy đơn

residual

phần dư

Giá trị thật trừ giá trị đường thẳng dự đoán

hồi quy đơn

slope

hệ số góc

Mức y đổi khi x tăng một đơn vị, b₁

hồi quy đơn

A/B test

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Nghĩa ngắn

Bài

conversion rate

tỉ lệ chuyển đổi

Tỉ lệ người dùng làm hành động bạn đo, như đặt hàng

A/B test là gì

minimum detectable effect (MDE)

hiệu ứng nhỏ nhất cần phát hiện

Khác biệt nhỏ nhất đáng để thử nghiệm bắt được; quyết định cỡ mẫu

cỡ mẫu cho A/B test

peeking

nhìn trộm

Xem kết quả liên tục và dừng khi thấy p < 0,05, làm dương tính giả tăng

lỗi khi chạy A/B test

primary metric

chỉ số chính

Một chỉ số chọn trước để quyết định thắng thua

A/B test là gì

sample ratio mismatch (SRM)

lệch tỉ lệ chia

Hai nhóm có số người lệch khỏi tỉ lệ đã chia, dấu hiệu chia nhóm bị lỗi

lỗi khi chạy A/B test

Câu hỏi thường gặp

Thuật ngữ xác suất thống kê trong sách Việt Nam có khác trang này không?

Có vài chỗ. Sách giáo khoa hay gọi variance là phương sai, standard deviation là độ lệch chuẩn, như trang này; nhưng mode có sách gọi là yếu vị, median là số trung vị, và hypothesis test là kiểm định giả thuyết thống kê. Bài ký hiệu thống kê đối chiếu ký hiệu hai bên.

Tên tham số của scipy có theo các thuật ngữ này không?

Phần lớn có: statistic, pvalue, df (degrees of freedom), alternative, confidence_interval(). Riêng phân phối dùng loc, scale thay cho mean, standard deviation. Trang bảng tra scipy.stats liệt kê từng hàm.

Từ điển thống kê này có đủ cho Machine Learning không?

Đủ cho phần thống kê. Machine Learning thêm các từ như training set, overfitting, feature; trang thống kê trong Machine Learning nối hai phần.

Chủ đề

thuật ngữ thống kê tiếng anh

Bài này có hữu ích?

Hỏi đáp

Đang tải câu hỏi…

Tham vấn chuyên môn

Nguyễn Việt Chung

Nhà sáng lập AIDev và VietPlatform · Thạc sĩ AI MSE

  • Tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc Thạc sĩ AI MSE.
  • Đồng sáng lập, CTO E-University, SVOnline: số hóa 10+ đại học, 40.000+ sinh viên.
  • Xây hệ thống AI cho doanh nghiệp tại VietPlatform.
Biên soạn: AIDev Team · Rà soát · Quy trình biên tập